Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Δευτέρα, 11 Νοεμβρίου 2019

Εισήγηση στην ημερίδα ΕΛΛΕΤ-ΣΑΚ / ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ για τους παραδοσιακούς οικισμούς στις 23-01-2012

.........."Εάν πράγματι θέλουμε να διατηρήσουμε τις αυθεντικές παραδόσεις, ακίνητες κινητές και άϋλες, στα βουνά και στις θάλασσες, δεν έχουμε παρά να πάψουμε να ψαρεύουμε με δυναμίτη, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ο πραγματικός ψαράς επιλέγει κάθε φορά το κατάλληλο δίχτυ ή το κατάλληλο αγκίστρι, ανάλογα με το τι ψάρια θέλει να πιάσει και τι ψάρια θέλει ν’ αφήσει. Ο δυναμίτης, στη θάλασσα, κάνει πάντα «οριζόντιες ρυθμίσεις».......".

Page 1 of 13 Θμερίδα ΕΛΛΕΣ-΢ΑΚ /΢ΑΔΑ΢-ΠΕΑ για τουσ παραδοςιακοφσ οικιςμοφσ . 23-1-2012 / Σριπόδων 28-Πλάκα/ Ειςήγηςη Γιάννη Κλ. Ηερβοφ.Ζ Δμέιημε ησλ παξαδνζηαθψλ νηθηζκψλ θαη ν ζχγρξνλνο ζρεδηαζκφο, ζηα ζεζκηθά θείκελα πξνζηαζίαο, ηεο Αθίλεηεο Πνιηηηζηηθήο θαη Φπζηθήο Κιεξνλνκηάο ηεο Δπξψπεο. Οη Παξαδνζηαθνί Οηθηζκνί, απνηεινχλ ζεκαληηθφ ηεθκήξην φρη κφλνλ ηεο εγρψξηαο αιιά θαη ηεο παγθφζκηαο πνιηηηζκηθήο θαη πνιηηηζηηθήο πνηθηιφηεηαο. Ζ ζπδήηεζε γχξσ απφ ηνπο ηξφπνπο δηαηήξεζεο θαη αμηνπνίεζήο ηνπο, είλαη άκεζα ζπλδεδεκέλε κε ηνλ δηαρξνληθφ πξνβιεκαηηζκφ ησλ θνηλσληψλ γχξσ απφ ηελ ηζηνξία θαη ην κέιινλ ηνπ πνιηηηζκνχ ηνπο. ΢ήκεξα, «ε δηαβίβαζε ζην κέιινλ ηεο κλήκεο ηνπ παξειζφληνο»1, απνηειεί ζπγθεθξηκέλν επηζηεκνληθφ θαη δηεπηζηεκνληθφ πεδίν, αληηθείκελν ηνπ νπνίνπ είλαη ε αεηθφξνο δηαηήξεζε ησλ πνιηηηζηηθψλ θαη θπζηθψλ αγαζψλ, αθίλεησλ , θηλεηψλ θαη άυισλ. ΢ήκεξα ζηελ αηζζεηηθή θαη ηζηνξηθή αμία ηνπ «κλεκείνπ», έρεη πξνζηεζεί ε έλλνηα ηεο νηθνλνκηθήο ηνπ αμηνπνίεζεο. Σν «αθίλεην κλεκείν» κεηαζρεκαηίδεηαη ζε «αθίλεην πνιηηηζηηθφ αγαζφ» κέζσ ηεο αεηθνξηθήο ρξήζεο ηνπ. 1Roberto Di Stefano - “John Ruskin”, Edizioni Scientifiche Italiane, seconda edizione riveduta,1983, ζει.9. Page 2 of 13 Δλαο κε αλαλεψζηκνο πφξνο, πνπ ιφγσ ησλ ηδηαίηεξσλ ραξαθηεξηζηηθψλ ηνπ είλαη αλαληηθαηάζηαηνο, κε ηελ εμεχξεζε ηεο θαηάιιειεο, δειαδή ζχγρξνλεο θαη ρσξίο θαηαλάισζε ρξήζεο ηνπ, είλαη ζε ζέζε λα πξνζθέξεη πνιηηηζηηθφ, αιιά ζπγρξφλσο θαη νηθνλνκηθφ φθεινο. ΢ήκεξα, ε «Ενζυμαηυμένη διαηήπηζη ηυν πολιηιζηικών αγαθών»2, αθίλεησλ, θηλεηψλ θαη άυισλ, «απνηειεί ζπλζήθε αλαγθαία, αλ φρη θαη ηθαλή, γηα ηελ θνηλσλία πνπ ζέιεη λα εγγπεζεί ζηνλ άλζξσπν ζπλζήθεο ςπρηθήο θαη θπζηθήο δηαβίσζεο κε θαηαζηξνθηθέο θαη απνμέλσζεο» 3. Δθ’ φζνλ ε έλλνηα ηεο Γηαηήξεζεο εμειίρζεθε ζπγρξφλσο κε ηε δηεχξπλζε ηεο έλλνηαο ηνπ Μλεκείνπ ζ’ εθείλε ηνπ πνιηηηζηηθνχ αγαζνχ4 θαη ζε φιεο ηηο θιίκαθεο ηνπ δνκεκέλνπ ρψξνπ, ε ζπδήηεζε γηα ηνπο παξαδνζηαθνχο νηθηζκνχο δελ κπνξεί λα γίλεη εξήκελ απηήο ηεο εμέιημεο. Σν δήηεκα ησλ κηθξψλ νηθηζκψλ ηεο ππαίζξνπ απνηειεί θπζηθή πξνέθηαζε ηεο ζπδήηεζεο γηα ηε δηαηήξεζε ησλ Αθίλεησλ πνιηηηζηηθψλ θαη θπζηθψλ αγαζψλ, φπσο απνηππψζεθε ζηαδηαθά ζηα δηεζλή επηζηεκνληθά θείκελα θαη φπσο ζπκππθλψζεθε ζηα ζεζκηθά θείκελα ηνπ ΟΖΔ θαη ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπξψπεο. Ζ ακθίδξνκε αιπζίδα απηψλ ησλ δηαδξαζηηθψλ κεηαμχ ησλ θεηκέλσλ, είλαη πξντφλ ηεο δηεζλνχο ζπλεξγαζίαο5 θπβεξλεηηθψλ θαη κε θπβεξλεηηθψλ νξγαλψζεσλ, πνπ μεθίλεζε κε ηνλ Υάξηε ησλ Αζελψλ ην 19316 θαη ζπλερίδεηαη κέρξη ζήκεξα. Κεληξηθφο ζηαζκφο ζηελ παξαπάλσ ελλνηνινγηθή εμέιημε θαη αιιεινεμάξηεζε είλαη ε «Σςνδιάζκετη ηυν Ηνυμένυν Εθνών για ηο Ανθπώπινο Πεπιβάλλον»7, πνπ έγηλε ζηε ΢ηνθρφικε, ζηηο 5 Ηνπλίνπ ηνπ 1972. Απφ ηφηε ε δηεζλήο θνηλφηεηα θαιείηαη λ’ αληηκεησπίζεη λέεο πξνθιήζεηο, πνπ νθείινληαη ζηελ απψιεηα ηζνξξνπίαο ηνπ αλζξψπηλνπ νηθνζπζηήκαηνο, ιφγσ ηεο «εθζεηηθήο ηνπ κεγέζπλζεο» θαη ηεο «θιηκαηηθήο αιιαγήο» Απφ ηφηε μεθίλεζε ε πξνζπάζεηα εθαξκνγήο ηεο ζηξαηεγηθήο8 γηα ηελ «αεηθφξν αλάπηπμε9». Ζ πηνζέηεζε ηεο «΢χκβαζεο γηα ηελ πξνζηαζία ηεο Παγθφζκηαο Πνιηηηζηηθήο θαη Φπζηθήο θιεξνλνκηάο», ζην Παξίζη ην 1972, απνηειεί ην πξψην δεζκεπηηθφ βήκα ζε παγθφζκην επίπεδν, ζηνλ ηνκέα ηνπ πνιηηηζκνχ θαη ζην πιαίζην ηεο αεηθνξίαο. Ζ επηζηήκε ηεο «δηαηήξεζεο ησλ κλεκείσλ» ή αιιηψο «η επιζηήμη ηηρ διαηήπηζηρ ηυν πολιηιζηικών και θςζικών αγαθών, αναλαμβάνει, από ηο 1972 και μεηά, ηο πόλο μίαρ από ηιρ επιζηήμερ ηηρ ανθπώπινηρ οικολογίαρ» 10. 2Γηάλλεο Κι. Εεξβφο – " Γηεπθξηλίζεηο γχξσ απφ ηελ «ελζσκαησκέλε δηαηήξεζε» ηεο αθίλεηεο πνιηηηζηηθήο θαη θπζηθήο θιεξνλνκηάο ζην πιαίζην ηεο αεηθφξνπ αλάπηπμεο " , Πξνζπλεδξηαθή εκεξίδα ηνπ 11νπ παλειιελίνπ ζπλεδξίνπ αξρηηεθηφλσλ. Πλεπκαηηθφ θέληξν ηνπ Γήκνπ Αζελαίσλ, 12 Μαξηίνπ 2010. 3 Roberto Di Stefano - Op.cit., ζει.9. 4 Γηάλλεο Κι.Εεξβφο, " Ζ εμέιημε ηεο αληίιεςεο ηεο «δηαηήξεζεο» απφ ην ράξηε ησλ Αζελψλ ηνπ 1931 ζηελ επξσπατθή ζχκβαζε ηνπ ηνπίνπ ηνπ 2000 ", Δηζήγεζε ζην 11ν Παλειιήλην ΢πλέδξην Αξρηηεθηφλσλ, 19/3/2011, Εάππεην Μέγαξν. 5Roberto Di Stefano, “La cooperazione culturale internazionale e la partecipazione italiana”, Quaderni di restauro dei monumenti e di urbanistica dei centri antichi, Anno I, n. 3, ottobre-novembre 1972. 6 www.icomos.org/athens_charter.html 7www.unep.org. United Nations Conference on the Human Environment-Stockholm 1972. Απφ ηφηε ε 5ε Ηνπλίνπ θαζηεξψζεθε παγθνζκίσο ζαλ εκέξα γηα ην πεξηβάιινλ. 8 Γηάλλεο Κι. Εεξβφο - "Ζ ζηξαηεγηθή ηεο ελζσκαησκέλεο δηαηήξεζεο, ζηελ Δπξσπατθή ΢χκβαζε ηνπ Σνπίνπ", Ζκεξίδα: «Ζ πνιηηηζκηθή δηάζηαζε ηνπ Σνπίνπ», Γθάδη, 3 Ματνπ 2011. 9 Sustainable Development - Développement Durable – Sviluppo Sostenibile. 10 Roberto Di Stefano, “L` authenticite` des valeurs”,Nara Conference on Authenticity/Japan 1994, ζει.146. Page 3 of 13Γνγκαηηθφ ζεκέιην ηεο ΢χκβαζεο ηνπ 1972, αιιά θαη φισλ ησλ επηζηεκνληθψλ θαη ζεζκηθψλ θεηκέλσλ πνπ αθνινχζεζαλ, απνηειεί ε ελλνηνινγηθή δνκή ηνπ Υάξηε ηεο Βελεηίαο ηνπ 196411, βαζηθά ζεκεία ηεο νπνίαο είλαη. : 1. Ζ δηεχξπλζε ηεο έλλνηαο ηνπ κλεκείνπ απφ ην «κεκνλσκέλν αξρηηεθηνληθφ έξγν», ζην «κλεκεηαθφ ζχλνιν» θαη ζηελ έλλνηα ηεο «αζηηθήο ηνπνζεζίαο ε ηεο ηνπνζεζίαο ηεο ππαίζξνπ». 2. Ζ δηεχξπλζε ηεο έλλνηαο ηνπ κλεκείνπ απφ «ηηο κεγάιεο δεκηνπξγίεο, ζηα ηαπεηλά έξγα, πνπ κε ηνλ θαηξφ απέθηεζαλ πνιηηηζηηθή ζεκαζία». 3. Ζ δηεχξπλζε ηεο έλλνηαο ηνπ κλεκείνπ θαη «ζηηο αμηφινγεο πξνζζήθεο φισλ ησλ επνρψλ», δηφηη «ζθνπφο ηεο απνθαηάζηαζεο ηνπ κλεκείνπ δελ είλαη ε ελφηεηα ηνπ αξρηθνχ ηνπ ξπζκνχ». 4. Ζ «αξκνληθή ελζσκάησζε» θαηλνχξγησλ ηκεκάησλ, αιιά θαη «ε δηάθξηζε απηψλ απφ ηα απζεληηθά κέξε, έηζη ψζηε λα κελ πιαζηνγξαθνχληαη ηα θαιιηηερληθά θαη ηζηνξηθά ηεθκήξηα ηνπ θηεξίνπ». 5. Ζ δηεχξπλζε ηεο ζπληήξεζεο ελφο κλεκείνπ ζηε «ζπληήξεζε ηνπ άκεζνπ πεξηβάιινληφο ηνπ, ζηελ θιίκαθά ηνπ». Σέινο- Ζ ζχλδεζε ηεο Γηαηήξεζεο κε ηελ εμεχξεζε θαηάιιειεο ρξήζεο, «γηα θάπνην ζθνπφ σθέιηκν ζηελ θνηλσλία». Σν Γηεζλέο ΢πκβνχιην Μλεκείσλ θαη Σνπνζεζηψλ, ην ICOMOS, ηδξχζεθε κε ζθνπφ ηελ δηάδνζε απηψλ ησλ αξρψλ ηνπ Υάξηε ηεο Βελεηίαο. Γη’ απηφ ην ζθνπφ πηνζέηεζε ην 1987, ζηελ Washington, ην «Χάπηη για ηη διαηήπηζη ηυν Ιζηοπικών Πόλευν και Αζηικών Πεπιοσών 12, πνπ ζπκπιεξψλεη ην Υάξηε ηεο Βελεηίαο θαη δηαηππψλεη αξρέο θαη ζηφρνπο ζε πνιενδνκηθή θιίκαθα, γηα ηελ πξνζηαζία θαη ηελ απνθαηάζηαζε πιηθψλ θαη άυισλ αζηηθψλ παξαδφζεσλ. Σν «΢ρέδην Γηαηήξεζεο» 13, πνπ πξνβιέπεη ν Υάξηεο ηεο Washington ζηε κεζνδνινγηθή ηνπ πξνζέγγηζε, πξνζδηνξίδεη ηνλ αξηζκφ ησλ θαηνίθσλ, ησλ δξαζηεξηνηήησλ θαη ησλ ππνδνκψλ, πνπ κπνξεί λα δερζεί κία ζπγθεθξηκέλε ηζηνξηθή πεξηνρή ή ηζηνξηθή πφιε, κε ηελ ίδηα ινγηθή ηνπ άξζξνπ 5 ηνπ Υάξηε ηεο Βελεηίαο, φπνπ ε θαηάιιειε ρξήζε πξέπεη λα είλαη ζπκβαηή κε ην θηήξην θαη φρη ην θηήξην λα πξνζαξκφδεηαη βίαηα ζε ζπγθεθξηκέλε λέα ρξήζε. Σελ ίδηα ινγηθή, δειαδή ηεο ελεξγνπνίεζεο ησλ ρσξνηαμηθψλ θαη πνιενδνκηθψλ κεραληζκψλ, κε γλψκνλα φκσο ηηο αξρέο ηνπ Υάξηε ηεο Βελεηίαο, εθήξκνζε ην ICOMOS θαη ζηελ θιίκαθα ησλ απηφρζνλσλ νηθηζκψλ ηεο ππαίζξνπ.11 12 13www.international.icomos.org/e_venice.htm ICOMOS, Charter for the Conservation of Historic Towns and Urban Areas (Washington Charter 1987) Op.cit., Methods And Instruments – 5, 6. …..”conservation plan” …. Page 4 of 13 Εικόνα 2Σν εζληθφ Σκήκα ηνπ ICOMOS ζην Μεμηθφ, πηνζέηεζε ην 1982 ηε «Διακήπςξη ηηρ Tlaxcala» 14, για ηην αναβίυζη ηυν μικπών οικιζμών. Ζ Γηαθήξπμε ηζρπξίδεηαη φηη «είλαη εζηθφ θαζήθνλ θαη επζχλε ησλ θπβεξλήζεσλ θαη ησλ ηνπηθψλ εμνπζηψλ λ’ αληηκεησπίζνπλ, απφ ηε κία ηελ εγθαηάιεηςε θαη ηελ εξήκσζε ησλ κηθξψλ νηθηζκψλ θαη απφ ηελ άιιε ηελ ζπζζψξεπζε πιεζπζκνχ, ζηηο κεζαίεο θαη κεγάιεο πφιεηο». Ζ Γηαθήξπμε ππνγξακκίδεη ηε ζεκαζία ηνπ «πεξηθεξεηαθνχ ζρεδηαζκνχ»,15 δηφηη «νπνηαδήπνηε πξσηνβνπιία γηά ηε δηαηήξεζε θαη ηελ αλαβίσζε ησλ κηθξψλ νηθηζκψλ ζα είλαη επηθαλεηαθή, αλαπνηειεζκαηηθή θαη θαηαδηθαζκέλε ζηελ απνηπρία, εάλ δελ ζρεδηαζηεί ζαλ κέξνο ελφο πξνγξάκκαηνο πνπ εκβαζχλεη ζηηο ηζηνξηθέο, αλζξσπνινγηθέο, θνηλσληθέο θαη νηθνλνκηθέο πηπρέο ηεο επξχηεξεο πεξηνρήο». «Ζ ρξήζε ηνπηθψλ πιηθψλ θαη ε δηαηήξεζε ησλ απηφρζνλσλ θαηαζθεπαζηηθψλ κεζφδσλ, πξέπεη λα ελζαξξχλεηαη θαη λα επηβξαβεχεηαη, δηφηη ζπκβάινπλ ζηελ απνθαηάζηαζε θαη αλαβίσζε ησλ κηθξψλ νηθηζκψλ, ρσξίο λα έξρνληαη ζε αληίζεζε κε ηε γεληθή αξρή, φηη θάζε θαηλνχξγην έξγν πξέπεη λα θέξεη ηε ζθξαγίδα ηεο επνρήο ηνπ».14“Declaration of Tlaxcala”,"The Revitalization of Small Settlements", organized by the Mexican National Committee of ICOMOS and held in Trinidad, Tlaxcala, from 25 to 28 October 1982. Ζ Γηαθήξπμε είλαη απνηέιεζκα κίαο ζεηξάο ελδνακεξηθαληθψλ ζρεηηθψλ ζπλαληήζεσλ ζην Quito, ζην Chapultepec θαη ζηε Morelia. 15 Op. cit., Regional planning. Page 5 of 13 Ζ Γηαθήξπμε ηεο Tlaxcala, «επηβεβαηψλεη ηηο αξρέο, πνπ δηέπνπλ ην έξγν ηνπ ICOMOS, φπσο δηαηππψλνληαη ζηα δηάθνξα δηεζλή θείκελα» θαη πξνηξέπεη ηηο θπβεξλήζεηο λα θπξψζνπλ ηε ΢χκβαζε ηνπ 1972 γηα ηελ παγθφζκηα θιεξνλνκηά, ψζηε λα κπνξνχλ λα θαηαθεχγνπλ ζηε δηεζλή νηθνλνκηθή θαη ηερληθή ζηήξημε, κηά θαη νη κηθξνί απηφρζνλεο νηθηζκνί θαη ην θπζηθφ ηνπο πεξηβάιινλ, δειαδή ε «Αξρηηεθηνληθή ρσξίο Αξρηηέθηνλεο16», κπνξεί θαη πξέπεη λα εληάζζεηαη ζηνλ «Καηάινγν» ηεο παγθφζκηαο πνιηηηζηηθήο πνηθηινκνξθίαο. Σν 1999, επίζεο ζην Μεμηθφ, ζε ζπλέρεηα κε ηε Γηαθήξπμε ηεο Tlaxcala, ην ICOMOS πηνζέηεζε ηνλ «Χάπηη για ηην σηιζηή ανώνςμη κληπονομιά» 17, ζαλ εμεηδίθεπζε ηνπ Υάξηε ηεο Βελεηίαο, γηα ηα επαίζζεηα νηθνζπζηήκαηα ηεο ππαίζξνπ, ηα νπνία είλαη απνηέιεζκα «κηάο ζπλερνχο δηαδηθαζίαο αιιαγψλ θαη πξνζαξκνγψλ ζε απάληεζε θνηλσληθψλ θαη πεξηβαιινληηθψλ πεξηνξηζκψλ». «Ζ αθίλεηε παξαδνζηαθή θιεξνλνκηά απνηειεί ηε ζεκειηαθή πνιηηηζκηθή έθθξαζε κηάο θνηλφηεηαο θαη ηεο ζρέζεο κε ηε θπζηθή ηεο επηθξάηεηα, ελψ ζπγρξφλσο απνηειεί έθθξαζε ηεο παγθφζκηαο πνιηηηζκηθήο πνηθηιφηεηαο». « Ζ επηβίσζε απηήο ηεο παξάδνζεο απεηιείηαη δηεζλψο απφ δπλάκεηο νηθνλνκηθήο, πνιηηηζκηθήο θαη αξρηηεθηνληθήο νκνγελνπνίεζεο. Σν πσο κπνξνχλ λ’ αληηκεησπηζζνχλ απηέο νη δπλάκεηο απνηειεί ζεκειηψδεο πξφβιεκα, πνπ πξέπεη λ’ αλαιεθζεί απφ ηηο θνηλφηεηεο, απφ ηηο θπβεξλήζεηο, ηνπο ρσξνηάθηεο, ηνπο αξρηηέθηνλεο, ηνπο ζπληεξεηέο θαη απφ δηεπηζηεκνληθή νκάδα εηδηθψλ» 18. . Ζ ζπκπιήξσζε - επέθηαζε ηεο ελλνηνινγηθήο δνκήο ηνπ «Υάξηε ηεο Βελεηίαο», ζηνλ ραξαθηεξηζκέλν ηζηνξηθφ αζηηθφ ρψξν θαη ζηα νηθνζπζηήκαηα ηεο ππαίζξνπ, ζπλνδεχηεθε κε ηε παξάιιειε, ζηαδηαθή ζεζκνζέηεζε ησλ ζπκβάζεσλ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπξψπεο γηα ηελ αξρηηεθηνληθή , ηελ αξραηνινγηθή θαη ηελ ηνπηαθή θιεξνλνκηά. Ζ πεξηβαιινληηθή αληίιεςε θαη ε ζηξαηεγηθή, πνπ αληηκεησπίδεη ην αθίλεην αλζξσπνγελέο απφ θνηλνχ κε ην θπζηθφ πεξηβάιινλ ζαλ εληαίν ζχλνιν, πηνζεηείηαη θαη απφ ην ΢πκβνχιην ηεο Δπξψπεο, φρη κφλνλ γηα ηα κλεκεία παγθφζκηαο αμίαο, πνπ βξίζθνληαη ζην έδαθφο ηνπ, αιιά γηα ην ζχλνιν ηεο Αξρηηεθηνληθήο θιεξνλνκηάο ηεο Δπξψπεο, ζπκπεξηιακβαλνκέλεο θαη ηεο αλψλπκεο . Με ηηο ζπκβάζεηο ηεο Γξαλάδαο19 θαη ηεο Valletta ζηε Μάιηα20, νη νξηζκνί θαη ε πξνηξνπή ηεο ζχκβαζεο ηνπ 197221 γηα ελζσκάησζε ηεο παγθφζκηαο αμίαο 16Bernard Rudofky, Exposition Museum of Modern Art, from november 9, 1964 to february 7, 1965 in New York. “Architettura senza Architetti”, Editoriale Scientifica s.r.l.-Via Chiatamone,60, 1977, Napoli. 17 ICOMOS ”Charter on the built vernacular heritage”, Mexico, 1999. 18 Op. cit. 19 Convention for the Protection of the Architectural Heritage of Europe,Granada, 3.X.1985/ Αξζξν 10 : «...Κάζε ζπκβαιιφκελνο ππνρξεψλεηαη λα πηνζεηήζεη πολιηικέρενζυμαηυμένηρ διαηήπηζηρ, (integrated conservation policies), νη νπνίεο : 1.Θα ηνπνζεηνχλ ηελ πξνζηαζία ηεο αξρηηεθηνληθήο θιεξνλνκηάο κεηαμχ ησλ νπζηαζηηθψλ ζηφρσλ ηνπ ρσξνηαμηθνχ θαη πνιενδνκηθνχ ζρεδηαζκνχ θαη ζα εμαζθαιίδνπλ φηη ε επηηαγή απηή ζα ιεθζεί ππφςε ζηα δηάθνξα ζηάδηα ηεοεθπφλεζεο ξπζκηζηηθψλ ζρεδίσλ θαη ζηηο δηαδηθαζίεο έγθξηζεο εξγαζηψλ. 2.--------, 3. Θα θαζηζηνχλ ηε ζπληήξεζε, ηελ αλαβίσζε θαη ηελ αλάδεημε ηεο αξρηηεθηνληθήο θιεξνλνκηάο, ζεκαληηθφηαην ζηνηρείν ηεο πνιηηηζηηθήο ,πεξηβαιινληηθήο θαη ρσξνηαμηθήο πνιηηηθήο…» Page 6 of 13 θιεξνλνκηάο ζηα ζρέδηα ηνπ γεληθνχ πξνγξακκαηηζκνχ, έγηλαλ ζαθείο ππνρξεψζεηο θαη δεζκεχζεηο γηα ην ζχλνιν ηεο αθίλεηεο θιεξνλνκηάο ηεο Δπξψπεο. Μαδί κε ηελ επξσπατθή ζχκβαζε ηεο Βέξλεο22, γηα ηελ άγξηα δσή θαη ηνπο θπζηθνχο νηθνηφπνπο θαη ηε δηεζλή ζχκβαζε ηνπ Ρίν23, γηα ηελ Βηνπνηθηιφηεηα, οι πένηε ζσνολικά ζσμβάζεις ζηηο νπνίεο αλαθέξεηαη ζηελ εηζαγσγή ηεο ε «Δπξσπατθή ζχκβαζε ηνπ Σνπίνπ»24,, είναι η Εσρωπαϊκή ανηαπόκριζη ζηο κάλεζμα ηης «Σςνδιάζκετηρ ηυν Ηνυμένυν Εθνών για ηο Ανθπώπινο Πεπιβάλλον»25, γηα κία Αεηθφξν δηαρείξηζε ησλ θπζηθψλ θαη αλζξσπνγελψλ, πιηθψλ θαη άυισλ, πφξσλ ηνπ πιαλήηε. Εικόνα 3΢ην δηάζηεκα ησλ 25 εηψλ πνπ ην ΢πκβνχιην ηεο Δπξψπεο αζρνιήζεθε κε ηελ ζχληαμε ησλ παξαπάλσ ζπκβάζεσλ, ε UNESCO πξνψζεζε ηελ εθαξκνγή ηεο ζχκβαζεο ηνπ 1972 γηα ηελ παγθφζκηα θιεξνλνκηά. Απφ ηα πξψηα βήκαηα ηεο εθαξκνγήο, εθηφο ησλ άιισλ, αλαδείρζεθε ην πξφβιεκα ηεο εξκελείαο ηνπ θξηηεξίνπ ηεο «Αςθενηικόηηηαρ η/και ηηρ Ακεπαιόηηηαρ», πνπ ζα έπξεπε λα πιεξνί έλα ππνςήθην γηα έληαμε κλεκείν. Ζ έλλνηα ηεο απζεληηθφηεηαο θαη ηεο δηαζηξσκάησζεο, φπσο είρε δηαηππσζεί ζηνλ Υάξηε ηεο Βελεηίαο, ζεσξνχζε δεδνκέλε ηε ζπδήηεζε πνπ είρε αλαπηπρζεί ηνπο ηειεπηαίνπο δχν αηψλεο ζηελ Δπξψπε.20European Convention on the Protection of the Archeological Heritage (Revised),Valletta, Malta, 1992 Ν. 3378/05 {ΦΕΚ 203/ΑΤ19.8.2005). «Κφρωςησ τησ Ευρωπαϊκήσ ΢φμβαςησ για την προςταςία τησ αρχαιολογικήσ κληρονομιάσ (αναθεωρημζνη)». 21Ν. 1126/81. ΢χκβαζε ηεο UNESCO γηα ηελ πξνζηαζία ηεο παγθφζκηαο πνιηηηζηηθήο θαη θπζηθήο θιεξνλνκηάο ,Παξίζη 1972,. 22Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats, Bern, 19.IX.1979 Convention on Biological Diversity, Rio de Janeiro, 5 June 1992 24 N.3827/2010, Κχξσζε ηεο Δπξσπατθήο ΢χκβαζεο ηνπ Σνπίνπ. 25 www.unep.org. Απφ ηφηε ε 5ε Ηνπλίνπ θαζηεξψζεθε παγθνζκίσο ζαλ εκέξα γηα ην πεξηβάιινλ. 23 Page 7 of 13 Ζ δηαθπβεξλεηηθή επηηξνπή δηαπίζησζε φηη ε Δπξσπατθή αληίιεςε ηεο απζεληηθφηεηαο ζε ζρέζε κε ηε δηαηήξεζε ηεο θιεξνλνκηάο, εξρφηαλ ζε ζχγθξνπζε κε ηεο αληηιήςεηο άιισλ θνηλσληψλ , άιισλ πνιηηηζκψλ. Οη εθδφζεηο ησλ Δπηρεηξεζηαθψλ Οδεγηψλ δηαδέρηεθαλ ε κία ηελ άιιε επί 22 ρξφληα, εκβαζχλνληαο φιν θαη πεξηζζφηεξν, ην θξηηήξην ηεο Απζεληηθφηεηαο, κέρξη πνπ ην 1994, ε UNESCO γηα λ’ αληηκεησπίζεη κε θάζε επηζεκφηεηα ην ζέκα, νξγάλσζε ζηελ Ηαπσλία ηελ «Σςνδιάζκετη ηηρ Nara για ηην Αςθενηικόηηηα, ζε ζσέζη με ηη Σύμβαζη για ηην Παγκόζμια Κληπονομιά» 26. Σν Κείκελν ηεο Nara, «ρηίδεη ζην πλεχκα ηνπ Υάξηε ηεο Βελεηίαο θαη ην πξνεθηείλεη». «Σν Κείκελν ηεο Nara γηα ηελ Απζεληηθφηεηα, αληαλαθιά ην γεγνλφο φηη ην δηεζλέο δφγκα ηεο δηαηήξεζεο κεηαηνπίζηεθε, απφ κία Δπξσθεληξηθή πξνζέγγηζε, ζε κία κεηακνληέξλα ζέζε, πνπ 27 ραξαθηεξίδεηαη απφ ηελ αλαγλψξηζε ηνπ πνιηηηζκηθνχ ζρεηηθηζκνχ» .Ζ θάζε πνιηηηζηηθή θιεξνλνκηά πξέπεη λα θξίλεηαη εληφο ησλ πνιηηηζκηθψλ πιαηζίσλ ζηα νπνία αλήθεη. Ο πνιηηηζκηθφο ζρεηηθηζκφο βαζίδεηαη ζηελ πνιηηηζκηθή πνηθηιφηεηα θαη ηελ απζεληηθή αυιε, αιιά φρη πάληα ζηελ απζεληηθή πιηθή έθθξαζή ηεο. Ζ Άπσ Αλαηνιή π.ρ. ελδηαθέξεηαη γηα ηε δηαηήξεζε ηεο κνξθήο θαη φρη γηα ηε δηαηήξεζε ηεο απζεληηθήο πιηθήο ππφζηαζήο ηεο. Αληίζεηα ε επξσπατθή αληίιεςε ελδηαθέξεηαη γηα ηελ «απνθαηάζηαζε ηεο πιηθήο ππφζηαζεο ηνπ έξγνπ ηέρλεο», ρσξίο «ηζηνξηθή θαη θαιιηηερληθή πιαζηνγξάθεζε» θαη «ρσξίο λα ζβήλεηαη θάζε ίρλνο απφ ην πέξαζκα ηνπ ρξφλνπ»28. H επξσπατθή αληίιεςε ελδηαθέξεηαη γηα ηελ άυιε αιιά θαη ηελ πιηθή ππφζηαζε ηνπ δηαρξνληθνχ θαη ηνπ ζπγρξνληθνχ άμνλα. Δλδηαθέξεηαη γηα φια ηα δηαρξνληθά ζξαχζκαηα ηαπηνηήησλ, πνπ ζπλππάξρνπλ κε ηελ εθάζηνηε ζχγρξνλε πξαγκαηηθφηεηα. Ο πνιηηηζκηθφο ζρεηηθηζκφο αθνξά φιεο ηηο θιίκαθεο ηνπ θνηλσληθνχ θαη ηνπ δνκεκέλνπ ρψξνπ, επνκέλσο θαη ηνπο κηθξνχο, απηφρζνλεο νηθηζκνχο ηεο ππαίζξνπ29, καδί κε ην θνηλσληθφ θαη ην θπζηθφ ηνπο πεξηβάιινλ. Οη παξαδνζηαθνί νηθηζκνί, εθηφο απφ ηεθκήξην ηεο παγθφζκηαο πνιηηηζκηθήο πνηθηιφηεηαο, είπακε φηη απνηεινχλ ηεθκήξην θαη ηεο εγρψξηαο πνιηηηζκηθήο πνηθηιφηεηαο, ε νπνία ζπλζέηεη ηελ επξσπατθή πνιηηηζκηθή καο ηαπηφηεηα. Οη αξρέο γηα ηε δηαηήξεζε ηεο «αςθενηικήρ καηάζηαζηρ» 30 θαη νη θαλφλεο γηά ηελ «αειθόπο» αμηνπνίεζε απηήο ηεο Αξρηηεθηνληθήο, Αξραηνινγηθήο θαη Σνπηαθήο θιεξνλνκηάο, είδακε φηη έρνπλ θσδηθνπνηεζεί ζηνπο επηζηεκνληθνχο ράξηεο θαη ζηηο ζπκβάζεηο, πνπ ζπκππθλψλνπλ ηελ κέρξη ζήκεξα ζρεηηθή εκπεηξία ηνπ επξσπατθνχ ρψξνπ. Απηέο νη αξρέο, είλαη πιένλ θαη ζεζκηθέο επηηαγέο. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 28, παξ.1, ηνπ ΢πληάγκαηνο, γηα ηελ Δπξσπατθή νινθιήξσζε,νη ζρεηηθέο ζπλζήθεο πνπ έρεη θπξψζεη ε Διιάδα,πξέπεη λα ελζσκαηαζνχλ νπζηαζηηθά ζην εζληθφ δίθαην. Δίλαη δειαδή επηβεβιεκέλε ε ελζσκάησζε ηεο δηαηήξεζεο ησλ Αθίλεησλ πνιηηηζηηθψλ αγαζψλ ζηνλ Αεηθφξν, πνιπηνκεαθφ, αλαπηπμηαθφ 26THE NARA DOCUMENT ON AUTHENTICITY . Op. cit., Preface- Knut Einar Larsen – Scientific Coordinator of the Nara Conference. 28 Cesare Brandi, “Teoria del restauro”, Piccola Biblioteca Einaudi, Torino 1977, ζει.7-8.. 29 ICOMOS ”Charter on the built vernacular heritage”,Mexico, 1999. 2730«European Charter of the Architectural Heritage», COUNCIL OF EUROPE, October 1975, παρ. 2. Page 8 of 13 ζρεδηαζκφ, κέζσ ησλ Υσξνηαμηθψλ θαη Πνιενδνκηθψλ εξγαιείσλ, κε ζθνπφ ηελ παξαγσγή ππεξαμίαο θνηλσληθήο, πνιηηηζηηθήο θαη νηθνλνκηθήο. Εικόνα 4Σν δήηεκα γηα ηε ρψξα καο είλαη φηη αληηζηέθεηαη ζηελ νπζηαζηηθή ελεξγνπνίεζε ησλ παξαπάλσ ΢πκβάζεσλ. Σν δήηεκα γηα ηε ρψξα καο, είλαη φηη ν ρσξνηαμηθφο, θαη ν πνιενδνκηθφο ζρεδηαζκφο είλαη ζε «αδηέμνδν» 31, φπσο είρε αλαθνηλψζεη ην ΣΔΔ ην 2010. Σν γηαηί είλαη ζε αδηέμνδν, ην είραλ ήδε επηζεκάλεη ην 2003, ε θα Γεξάξδε, ν θνο Μάλνο, ν θνο Παιαηνθξαζζάο θαη ν θνο ΢εθνπλάθεο, ζην ζηξνγγπιφ ηξαπέδη ηεο δηεκεξίδαο γηα ηα Νεζηά ηνπ Αηγαίνπ, πνπ είρε νξγαλψζεη ηφηε ε Διιεληθή Δηαηξία. Απφ ηα πξαθηηθά ηεο δηεκεξίδαο : Ζ θα Γεξάξδε είρε δειψζεη φηη «ζα έπξεπε κε ηελ δηαδηθαζία ησλ Γεληθψλ Πνιενδνκηθψλ ΢ρεδίσλ, πνπ πξνβιέπνληαη απ’ ηε λνκνζεζία, λα πξνρσξήζνπκε ζηε ζχγρξνλε κειέηε θαη ζεζκνζέηεζε ηνπ ηη γίλεηαη ζηνλ εζσαζηηθφ, ζηνλ αζηηθφ, ζηνλ πεξηαζηηθφ θαη ηνλ εμσαζηηθφ ρψξν». Ο θνο Μάλνο είρε πεί : «Δάλ ινηπφλ δερηείηε φηη ε παηδεία πάεη απφ ην θαθφ ζην ρεηξφηεξν θαη φηη ε δηνίθεζε πάεη απφ ην θαθφ ζην ρεηξφηεξν, λνκίδσ φηη ζα πξέπεη λα δερηείηε φηη ε πξννπηηθή δελ είλαη ηδηαίηεξα θαιή, αλεμαξηήησο ησλ ζρεδίσλ ή ησλ θαιψλ πξνζέζεσλ ησλ κειεηεηψλ ή ησλ αξρηηεθηφλσλ………... …………Πεξλάεη ν δξφκνο θαη εθ ησλ πζηέξσλ θηηάρλνπκε ην ρσξνηαμηθφ ή ςαρλφκαζηε λα δνχκε ηη ζπλέβε. Γη’ απηφ ζαο ιέσ φηη ε δεκφζηα δηνίθεζε είλαη ζε δηάιπζε.» Ο θνο Παιαηνθξαζζάο είρε πξνηείλεη λα «ζπδεχμνπκε ηηο ξπζκίζεηο ηηο ρσξνηαμηθέο κε ηνπο κεραληζκνχο ηεο αγνξάο», αιιά είρε πεί θη εθείλνο, «δπζηπρψο δελ ππάξρεη δηνίθεζε». Σέινο, ν θνο ΢εθνπλάθεο είρε δειψζεη φηη …..« φπσο είπε θαη ν θνο Μάλνο, έρνπλ αλαηεζεί ρηιηάδεο κειέηεο, εηδηθέο ρσξνηαμηθέο, γηα φια ηα λεζηά, γηα φινπο ηνπο νηθηζκνχο. Δίλαη ζηα ζπξηάξηα, γηαηί ;………… Aπιψο ην θξάηνο είλαη έλαο παξαηεξεηήο, δελ ππάξρεη δεκφζηα δηνίθεζε. Καη θπξίσο δελ ππάξρεη δηνίθεζε εθεί πνπ ζα έπξεπε λα ππάξρεη θαη πνπ είλαη βεβαίσο ν ρψξνο ν νηθηζηηθφο» …….Γηά λα ζπάζεηο ηελ νκνηνκνξθία πξέπεη λα θάλεηο εηδηθή κειέηε πνπ ζα ζνπ ηελ θάλνπλ εηδηθνί, απηφ πνπ θάλακε εκείο, θσλάμακε ηελ Αξρηηεθηνληθή ΢ρνιή απφ ην Πνιπηερλείν, καο έθαλε απηέο ηηο εηδηθέο κειέηεο, ζηα γξήγνξα γηα λα πξνιάβνπκε, πηάζακε θάπνηνπο ζηνλ χπλν, 31«ΕΝΗΜΕΡΩΣΙΚΟ ΔΕΛΣΙΟ ΣΕΕ», Σεφχοσ 2579, 12 Απριλίου 2010 Page 9 of 13 ζηείιακε ζ’ φινπο ηνπο Γήκνπο θαη εμέθξαζαλ ηε γλσκάηεπζή ηνπο, αιιά βεβαίσο δελ ιάβακε ππφςε ηηο απνθάζεηο ηνπο, δηφηη αλ ηηο ιακβάλακε ππφςε είρακε ηειεηψζεη.»….32 Απφ ηφηε ινηπφλ ήηαλε μεθάζαξν φηη ζηε ρψξα καο δελ είλαη δπλαηή ε «απζεληηθή» παηδεία, ε «απζεληηθή» δηνίθεζε θαη ε άζθεζε «απζεληηθήο» ρσξνηαμηθήο θαη πνιενδνκηθήο πνιηηηθήο, ζηελ νπνία λα κπνξεί λα ελζσκαηψλεηαη ε Γηαηήξεζε ηεο «απζεληηθήο» Αθίλεηεο πνιηηηζηηθήο θαη θπζηθήο θιεξνλνκηάο, φπσο πξνβιέπεηαη απφ ηηο Δπξσπατθέο ΢πλζήθεο. Γη’ απηφ ε έλλνηα ηεο Γηαηήξεζεο πεξηνξίδεηαη ζηελ «απνζηήζηζε» κνξθνινγηθψλ πξνηχπσλ ηνπ παξειζφληνο, αδηαθνξψληαο γηα ηε δηαηήξεζε ηεο απζεληηθήο δηάζηαζεο, φπσο απηή νξίδεηαη ζηα δηεζλή επηζηεκνληθά θαη ζεζκηθά θείκελα. Ζ πνιπδηάζηαηε απζεληηθή θαηάζηαζε, πιηθή θαη άυιε, κνξθνινγηθή θαη θνηλσληθή, ηζηνξηθή θαη ζχγρξνλε, παξαγσγηθή θαη νηθνλνκηθή, αγλνείηαη απφ ηηο ππεξεζίεο ησλ Τπνπξγείσλ θαη ησλ Γήκσλ. Πξνο πεξαηηέξσ απφδεημε ηνπ ηζρπξηζκνχ, παξαζέησ κεξηθά παξαδείγκαηα, πνπ απνδεηθλχνπλ φηη ε θξαηηθή κεραλή επηιέγεη ηε «ζθελνγξαθηθή ππνθαηάζηαζε» ηεο «απζεληηθήο θαηάζηαζεο», ζαλ ζπλζεηηθή επίιπζε φισλ ησλ πεξηπηψζεσλ, είηε ασηές αθορούν ηο περιβάλλον ηων αζηικών παραδόζεων, είηε ηο περιβάλλον ηων οικιζμών ηης σπαίθροσ : α) Πξψηε πεξίπησζε, κία «ειδική πύθμιζη», ηος 2003. ( ΦΔΚ 775/Γ/2003 – Απνθ.23590 – Τθππνπξγφο Ρνδνχια Εήζε ). Πξφθεηηαη γηα πξνζζήθε νξφθνπ ζε δηαηεξεηέν δπφξνθν ηνπ κεζνπνιέκνπ, ζην Μεηο, ζηελ Αζήλα. Σν φηη ν λένο φξνθνο είλαη μχιηλνο γηα ζηαηηθνχο ιφγνπο, δελ δηθαηνινγεί ηε κνξθνινγηθή πιαζηνγξάθεζε ηνπ απζεληηθνχ θηεξίνπ. Ζ πξνζζήθε έπξεπε λα δειψλεη κε θάπνην ηξφπν ηε θχζε ηεο. Εικόνα 532Δήλωςη Νίκου ΢ηφουνάκη. Από τα πρακτικά τησ Διημερίδασ, «ΝΗ΢ΙΑ ΣΟΤ ΑΙΓΑΙΟΤ, Προςταςία φυςικοφ και δομθμζνου περιβάλλοντοσ», 28-29 Μαρτίου 2003, ΢ΑΚ-ΕΛΛΕΣ, ςελ.136-137. Page 10 of 13 β)Γεχηεξε πεξίπησζε, έλα έπγο ηυν ηεσνικών ςπηπεζιών ηνπ Γήκνπ Καιπκλίσλ. Σν θηήξην ηεο αληιίαο ηεο θεληξηθήο απνρέηεπζεο ηνπ λεζηνχ, θπιηλδξηθφ κεηά ηξνχινπ, αληηγξάθεη ην απζεληηθφ Ηηαιηθφ δεκαξρηαθφ κέγαξν-αγνξά, ην νπνίν κε ηε ζεηξά ηνπ έρεη εκπινπηηζζεί κε λενθιαζζηθίδνληα αεηψκαηα ζηελ φςε ηνπ. Εικόνα 6γ)Σξίηε πεξίπησζε, ηα πξνεδξηθά δηαηάγκαηα ραξαθηεξηζκνχ ησλ παξαδν-ζηαθψλ νηθηζκψλ πνπ επηβεβαηψλνπλ, ηελ ίδηα δηαρξνληθή ηάζε ηεο πνιηηηζηηθήο πνιηηηθήο ηνπ ΤΠΔΚΑ, αλεμαξηήησο πνιηηηθήο εγεζίαο : ΠΓ171-16/2/2005, (Τπνπξγφο Αξηζηνηέιεο Παπιίδεο), ραξαθηεξηζκφο σο παξαδνζηαθνχ, ηκήκαηνο ηνπ νηθηζκνχ ηνπ Αγίνπ Δπζηξαηίνπ ηνπ Ννκνχ Λέζβνπ Αξζξν 10. Πξνζαξηάηαη Παξάξηεκα ηξηψλ ζειίδσλ κε ζρεδηαζηηθά ππνδείγκαηα δηαηάμεσλ, σο αθνινχζσο: Εικόνα 7΢ε θαλέλα απφ ηα επηζηεκνληθά θαη ηα ζεζκηθά θείκελα δελ πξνβιέπεηαη ε επηβνιή κνξθνινγηθνχ πξνζδηνξηζκνχ, κάιηζηα ζ’ επίπεδν θαηφςεσλ θαη φςεσλ . Page 11 of 13 Αθφκα θαη ν Viollet Le Duc, ζην πιαίζην ζπγθεθξηκκέλνπ ζηπιηζηηθνχ θψδηθα, επέηξεπε ηε ζπλζεηηθή ειεπζεξία. Ζ «ζθελνγξαθηθή ππνθαηάζηαζε» ηεο «απζεληηθήο θαηάζηαζεο» ηείλεη λα ζεζκνζεηεζεί ζε φιεο ηηο πεξηθεξεηαθέο ελφηεηεο ηεο ρψξαο, κέζα θη έμσ απφ ην αζηηθφ πεξηβάιινλ, κέζα θη έμσ απφ ηα φξηα ησλ νηθηζκψλ ηεο ππαίζξνπ. Οι «Μελέηερ μοπθολογικών κανόνυν δόμηζηρ και Απσιηεκηονικήρ, ζηιρ πεπιοσέρ ενηόρ και εκηόρ οικιζμών μέσπι ηυν 2000 καηοίκυν», πξνθεξχρηεθαλ πξφζθαηα. Πέξαλ ηεο ζθελνγξαθηθήο, ζηπιηζηηθήο «ηαθηνπνίεζεο», ε νπνία δηαρξνληθά ακθηζβεηείηαη, απφ ην ΢πλέδξην γηά ηνπο παξαδνζηαθνχο νηθηζκνχο ζην Βφιν ην 1981, κέρξη ηηο πεξπζηλέο έγγξαθεο δηακαξηπξίεο ηνπ ΢πιιφγνπ Αξρηηεθηφλσλ33 θαη ηεο ΢ρνιήο Αξρηηεθηφλσλ ηνπ Μεηζφβηνπ Πνιπηερλίνπ34, νη κειέηεο απηέο αγλννχλ ην πξφβιεκα ηεο δηαηήξεζεο ηεο απζεληηθήο θαηάζηαζεο, ελψ ζπγρξφλσο δειψλνπλ ηε ρξφληα αδπλακία ηεο ειιεληθήο πνιηηείαο λα θαηαγξάςεη θαη λα πξνζδηνξίζεη ηηο ρξήζεηο γεο, έηζη ψζηε θάζε πεξηθεξεηαθή ελφηεηα ηεο ρψξαο, λα δηαζέηεη ζχκθσλα κε ηνπο θαλφλεο ηεο ηέρλεο θαη ηεο επηζηήκεο, πξαγκαηηθά θαη φρη ππνθαηάζηαηα ρσξνηαμηθά θαη πνιενδνκηθά εξγαιεία, πνπ λα εθαξκφδνληαη ζηελ πξάμε θαη λα ζπληνλίδνπλ ηηο παξαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο. Οη παξαγσγηθέο δξαζηεξηφηεηεο δελ πξέπεη λα είλαη εηθνληθέο, δειαδή κφλνλ γηα ηελ απνξξφθεζε ησλ επηδνηήζεσλ. Δίλαη απαξαίηεηεο νη πξαγκαηηθέο, νη απζεληηθέο δξαζηεξηφηεηεο ηνπ πξσηνγελή, ηνπ δεπηεξνγελή θαη ηνπ ηξηηνγελή ηνκέα, γηα ηελ πξαγκαηηθή αλαβίσζε ησλ κηθξψλ νηθηζκψλ θαη ηε ζπγθξάηεζε ησλ κφληκσλ θαηνίθσλ πνπ έρνπλ απνκείλεη. Απφ ηνλ «πίλαθα ησλ νηθηζκψλ» πνπ δίλεη ην ΤΠΔΚΑ ζηνπο κειεηεηέο, πξνθχπηεη φηη ζηε Γσδεθάλεζν, ην ζχλνιν ησλ νηθηζκψλ θάησ ησλ 2000 θαηνίθσλ είλαη 245. Οη 158 νηθηζκνί έρνπλ απφ 2000 κέρξη έλαλ θάηνηθν. Οη 87 νηθηζκνί, δειαδή ην 55%, έρνπλ κεδέλ θαηνίθνπο. Πνηα είλαη ηειηθά ε αιήζεηα; Σν 55% ησλ κηθξψλ νηθηζκψλ ζηελ Γσδεθάλεζν είλαη άδεηνη ή δελ είλαη; Ζ θέξνπζα ηθαλφηεηα ζηα λεζηά είλαη νξηαθή ή δελ είλαη; Πνηα είλαη ε πξαγκαηηθή δεκνγξαθηθή ζχλζεζε ; Πνηα ε θαηαλνκή ηνπ ελεξγνχ πιεζπζκνχ ζηνπο βαζηθνχο παξαγσγηθνχο ηνκείο ; ΢ε ηη ζηνηρεία βαζίδνληαη νη κειέηεο θαη νη ξπζκίζεηο ; 33Αρ. πρωτ. 41893/2-12-2010/΢ΑΔΑ΢-ΠΕΑ. «Με τθν παροφςα επικυμοφμε να διατυπώςουμε τθ διαφωνία μασ με τθ “κζςπιςθ μορφολογικών κανόνων” για τθ δόμθςθ. Η άςκθςθ τθσ αρχιτεκτονικισ οφείλει να είναι ελεφκερθ όπωσ κεςπίηεται και διαςφαλίηεται από τισ διεκνείσ ςυνκικεσ.» 34 Αρ. πρωτ. 5161/9-3-2011/ΕΜΠ-΢χολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικϊν. …. «Θεωροφμε πωσ θ διατφπωςθ όρων όπωσ «κεςμοκζτθςθ μορφολογικών κανόνων», ολιςκαίνει προσ τθν κατεφκυνςθ τθσ παγίωςθσ αρχιτεκτονικών προτφπων, τα οποία κινδυνεφουν να περιοριςτοφν ςτο επίπεδο τθσ παράςταςθσ των οικιςμών, διαφεφγοντασ από τθν ερμθνεία των «δομικών – οργανωτικών ςυνκθκών ςυγκρότθςισ τουσ και καταργώντασ ςτθν ουςία τθ δυνατότθτα ενεργοφσ επιςτθμονικισ αρχιτεκτονικισ ςυμβολισ»…. Page 12 of 13 ΢ε πξαγκαηηθά ή ζε εηθνληθά ; Καηά η’ άιια ε πνιηηεία ελδηαθέξεηαη γηα ηε ζθελνγξαθηθή κνξθνινγία ησλ θαηνηθηψλ. Ζ πνιηηεία, είηε κε «εηδηθέο ξπζκίζεηο» θαη «κειέηεο» ηερληθψλ ππεξεζηψλ, είηε ζε κεγαιχηεξε θιίκαθα κε νξηδφληηνπο «κνξθνινγηθνχο θαλφλεο δφκεζεο», κε ην άιινζη ηεο δήζελ «πξνζηαζίαο» ηεο παξάδνζεο, απφ ηελ θαηαζηξνθηθή αδπλακία θαη αζπδσζία ηεο ίδηαο ηεο πνιηηείαο θαη ησλ νξγάλσλ ηεο δηνίθεζήο ηεο, επηβάιεη ζηελ θνηλσληθή ζπλείδεζε ηελ πιαζηνγξάθεζε ηνπ παξειζφληνο, ζαλ κνλαδηθή, «λφκηκε» θαη «εζηθή» ιχζε. Νφκηκε ιχζε δελ είλαη, γηαηί νη ζπκβάζεηο γηα ηελ Αθίλεηε πνιηηηζηηθή θαη θπζηθή θιεξνλνκηά ηεο Δπξψπεο ππεξηζρχνπλ λνκηθά ηνπ ΢πληάγκαηνο, ηεο λενειιεληθήο θνπήο Αξραηνινγηθνχ λφκνπ, ηνπ ΓΟΚ, παιηνχ ε θαηλνχξγηνπ πνπ πνιενδνκεί θαη ησλ Γηαηαγκάησλ κε ηνπο κνξθνινγηθνχο θαλφλεο γηα ηνπο νηθηζκνχο. Ζζηθή ιχζε επίζεο δελ είλαη, εάλ αλαηξέμνπκε ηελ αιπζίδα ηνπ επξσπατθνχ θηινζνθηθνχ - επηζηεκνληθνχ πξνβιεκκαηηζκνχ, γχξσ απφ ην ζέκα ηεο δηαηήξεζεο ηεο απζεληηθήο θαηάζηαζεο, πιηθήο θαη άυιεο : Αξηζηνηέιεο, Πινχηαξρνο, Rafaello, Winchelmann, Quatremer de Quincy, Canova, Viollet Le Duc, Ruskin, Morris, Boito, Riegl, Benjamin, Brentano, Husserl, Heidegger, Gadamer, Schulz, Pane - Gazzola, Di Stefano – Forte. Οη νηθηζκνί, είηε είλαη ραξαθηεξηζκέλνη παξαδνζηαθνί είηε φρη, είλαη δσληαλνί νξγαληζκνί, απνηέιεζκα ησλ ηζηνξηθψλ, δειαδή ησλ εθάζηνηε ζχγρξνλσλ, θνηλσληθψλ θαη παξαγσγηθψλ δξαζηεξηνηήησλ, εληφο θαη εθηφο ησλ νξίσλ απηψλ. Οη δσληαλνί απηνί νξγαληζκνί ζπλερψο εμειίζζνληαη ζην θνηλσληθφ ηνπο πεξηερφκελν, επνκέλσο θαη ζηε κνξθή ηνπο. Δάλ ε πνιηηεία, ζήκεξα, ζέιεη λα δηαηεξήζεη φ,ηη έρεη απνκείλεη απφ ηελ απζεληηθή, ηζηνξηθή ηνπο θαηάζηαζε, εάλ ζέιεη επίζεο λα ειέγμεη θαη λα θαζνδεγήζεη ηε δπλακηθή ηνπο εμέιημε, ηφηε πξέπεη λα εμνπιηζζεί θαη λα ελεξγνπνηήζεη θάζε ζχγρξνλν επηζηεκνληθφ θαη ζεζκηθφ εξγαιείν θαηαγξαθήο θαη αμηνιφγεζεο, ηθαλφ λα κειεηήζεη ηελ αλαηνκία ,ηε θπζηνινγία θαη ηελ παζνινγία απηψλ ησλ νξγαληζκψλ θαζψο θαη ηνπ ρψξνπ πνπ ηνπο πεξηβάιιεη. Μφλνλ έηζη ε πνιηηεία ζα κπνξέζεη λα επεμεξγαζηεί έλα νινθιεξσκέλν ζρέδην ζεξαπείαο, πνπ λ’ αθνξά φρη κφλνλ ηνλ θάζε νξγαληζκφ ρσξηζηά, αιιά ην αλζξσπνγελέο θαη ην θπζηθφ πεξηβάιινλ ηεο ρψξαο ζην ζχλνιφ ηνπ. Όζν γηά ην κνξθνινγηθφ δήηεκα, πηζηεχνπκε φηη απνηειείηαη απφ δχν ζθέιε. Σν έλα, αθνξά ηε κνξθνινγηθή δνκή ελφο νηθηζκνχ ζαλ πνιενδνκηθφ ζχλνιν, κε ηζηφ θαη δνκεκέλνπο φγθνπο, πνπ εμειίζζεηαη δηαδξαζηηθά κε ηνλ θνηλσληθφ θαη ηνλ θπζηθφ ηνπ ρψξν. Σν άιιν, είλαη ε ζηπιηζηηθή αληηκεηψπηζε ησλ κεκνλσκέλσλ θηηξίσλ, πνπ ζπκβάιινπλ ζηε δηακφξθσζε ηνπ «ζεκαίλνληνο» θάζε «ζεκαηλφκελνπ» 35 δεκφζηνπ ρψξνπ. Καη ζηηο δχν πεξηπηψζεηο ε ζχγρξνλε θνηλσλία έρεη ην δηθαίσκα λα εξκελεχζεη ην Πλεχκα ηνπ Σφπνπ, (Genius Loci) 36 θαη λα ην εθθξάζεη κε ηηο δηθέο ηεο ζχγρξνλεο αξρέο θαη κε ηα δηθά ηεο ζχγρξνλα Υσξνηαμηθά , Πνιενδνκηθά θαη Αξρηηεθηνληθά εξγαιεία, πνπ ζηηο άιιεο επξσπατθέο ρψξεο ππάξρνπλ θαη ιεηηνπξγνχλ.35Renato De Fusco, “Segni, storia e progetto dell” architettura”, Universale La Terza, 1978 - Ipotesi per il segno urbanistico, ζει.77. 36 Christian Norberg-Schulz, “Genius Loci”, Electa, riedizione 1992. Page 13 of 13 Δάλ πξάγκαηη ζέινπκε λα δηαηεξήζνπκε ηηο απζεληηθέο παξαδφζεηο, αθίλεηεο θηλεηέο θαη άυιεο, ζηα βνπλά θαη ζηηο ζάιαζζεο, δελ έρνπκε παξά λα πάςνπκε λα ςαξεχνπκε κε δπλακίηε, θπξηνιεθηηθά θαη κεηαθνξηθά. Ο πξαγκαηηθφο ςαξάο επηιέγεη θάζε θνξά ην θαηάιιειν δίρηπ ε ην θαηάιιειν αγθίζηξη, αλάινγα κε ην ηη ςάξηα ζέιεη λα πηάζεη θαη ηη ςάξηα ζέιεη λ’ αθήζεη. Ο δπλακίηεο, ζηε ζάιαζζα, θάλεη πάληα «νξηδφληηεο ξπζκίζεηο». Ο ζχγρξνλνο ζρεδηαζκφο, φισλ ησλ επηπέδσλ, ζε ραξαθηεξηζκέλν ηζηνξηθφ πεξηβάιινλ, απνηειεί έξγν ηεο εθάζηνηε ζχγρξνλεο επνρήο, θαη είλαη κέξνο ηεο θιεξνλνκηάο ηνπ κέιινληνο. Γη’ απηφ πξέπεη λα είλαη πςειήο πνηφηεηνο, λα επηηξέπεη ην ζχγρξνλν θάζκα ηεο έθθξαζεο, κε ζεβαζκφ ζηηο αξρέο θαη ηνπο πεξηνξηζκνχο ησλ παξαπάλσ Υαξηψλ θαη ΢πκβάζεσλ, αιιά λα κελ πιαζηνγξαθεί θαη λα κελ ζπληαγνγξαθείηαη. Πξέπεη λα εθηειείηαη απφ κειεηεηέο θαη θαηαζθεπαζηέο πνπ έρνπλ ηα θαηάιιεια πξνζφληα, ζχκθσλα κε ηνπο θαλφλεο ηεο ηέρλεο θαη ηεο ζπγθεθξηκέλεο επηζηήκεο, δειαδή ηεο «Γηαηήξεζεο ησλ Αθίλεησλ Πνιηηηζηηθψλ θαη Φπζηθψλ Αγαζψλ». Οη αδπλακίεο ηεο ζχγρξνλεο ειιεληθήο θνηλσλίαο είλαη γλσζηέο θαη έρνπλ απνηππσζεί γχξσ καο, ζην αλζξσπνγελέο θαη ην θπζηθφ πεξηβάιινλ. Ζ αδπλακία ηεο πνιηηείαο λα θαηαγξάςεη, λα ρσξνζεηήζεη, λα πνιενδνκήζεη θαη λα δηνηθήζεη, καδί κε ηε δπλαηφηεηα πνπ δίλεη ζηνλ «θαζέλα» λα ππνγξάθεη Αξρηηεθηνληθέο κειέηεο, έρεη ζαλ απνηέιεζκα ηελ πηνζέηεζε νξηδφληησλ κέηξσλ θαη θαλφλσλ, ζε κία απειπηζκέλε πξνζπάζεηα λα ειέγμεη θαη λα επηβάιεη κία επηθαλεηαθή κνξθή ησλ πξαγκάησλ. Ζ πνιηηεία αδπλαηεί λα ζπκβάιεη δεκηνπξγηθά ζηε δηακφξθσζε ηνπ πεξηερνκέλνπ, δειαδή ζηε δηακφξθσζε ελφο πγεηνχο, θπζηθνχ, θνηλσληθνχ, νηθνλνκηθνχ θαη πνιηηηζηηθνχ πεξηβάιινληνο. Βέβαηα πάλσ απ’ φια, ε πνιηηεία αδπλαηεί λα θαηαξγήζεη ηελ «απνζηήζηζε», ην «ζθνλάθη» θαη ην «θξνληηζηήξην». Δχρνκαη, κε ηελ «επθαηξία» ηεο θξίζεο, ε πνιηηεία λα ειεπζεξψζεη ηελ θξηηηθή ζθέςε, ζαλ κνλαδηθή ιχζε απεγθισβηζκνχ, απφ ηελ κέρξη ζήκεξα αληηπαξαγσγηθή θαηάζηαζε. Νέν Φπρηθφ 22/1/2012. ______________________________________________________________________ Γιάννησ Κλ. Ηερβόσ Αρχιτζκτων Μηχανικόσ Α Ξάνθου 31 Νζο Ψυχικό -15451 2106773746 / 6944183079zervosioanklean@teemail.gr ΢ΤΝΣΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Ο Γιάννησ Ηερβόσ του Κλεάνθη γεννήθηκε ςτην Αθήνα το 1951. ΢ποφδαςε Αρχιτεκτονική ςτο Πανεπιςτήμιο «Federico II», ςτη Napoli τησ Ιταλίασ. Ελεφθεροσ επαγγελματίασ. τ. Μζλοσ του Δ.΢. του ΢ΑΔΑ΢-ΠΕΑ. Μζλοσ τησ Μόνιμησ Επιτροπήσ Θεμάτων Πολιτιςμοφ & Πολιτιςτικήσ Κληρονομιάσ του ΣΕΕ, τ. μζλοσ του Δ.΢. του Ελληνικοφ Σμήματοσ ICOMOS. Ζχει ςυνυπογράψει τον διεθνή χάρτη αρχϊν για την διατήρηςη των τοιχογραφιϊν. ICOMOS Principles for the preservation and conservation-restoration of Wall Paintings, Copenhagen, Thessaloniki, Victoria Falls 2003 .
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.