Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Παρασκευή, 06 Δεκεμβρίου 2019

" ... Θα ασχοληθούμε εδώ μόνο με την τεχνική πραγματογνωμοσύνη. Ο βαθμός της απαιτουμένης εξειδικεύσεως του πραγματογνώμονα συναρτάται προς τη φύση και το μέγεθος του προβλήματος ..."

Τεχνικές Πραγματογνωμοσύνες - Μέρος Α Θ. Γ. Βουδικλάρης Πολιτικός ΜηχανικόςΓενική θεώρηση Πραγματογνωμοσύνη είναι η διερεύνηση ενός προβλήματος, γενικώς κατόπιν αυτοψίας και μελέτης των στοιχείων του, από εξειδικευμένο πρόσωπο (τον πραγματογνώμονα), για την σύνταξη εκθέσεως - πορίσματος με προτάσεις για την ερμηνεία ή τη λύση του προβλήματος. Πραγματογνωμοσύνη ονομάζεται επίσης και αυτό τούτο το πόρισμα - έκθεση της ερεύνης. Θα ασχοληθούμε εδώ μόνο με την τεχνική πραγματογνωμοσύνη. Ο βαθμός της απαιτουμένης εξειδικεύσεως του πραγματογνώμονα συναρτάται προς τη φύση και το μέγεθος του προβλήματος. Η αρμοδιότητα του ΤΕΕ για την διενέργεια τεχνικών πραγματογνωμοσυνών προκύπτει από το άρθρο 2 του ΠΔ 10/16-01-19351, κατά το οποίον: Το Τεχνικόν Επιμελητήριον δικαιούται, τη αιτήσει οιουδήποτε, εις την εκτέλεσιν πραγματογνωμοσυνών επί τεχνικών ζητημάτων, εμπιπτόντων εις την αρμοδιότητα και την εμπειρίαν των μελών αυτού, ως ταύτα καθορίζονται εκ των εκάστοτε περί μελών του ΤΕΕ κειμένων διατάξεων. Κατά τον νόμο, τον πραγματογνώμονα ορίζει η Διοικούσα Επιτροπή του ΤΕΕ. Στην εκάστοτε πρώτη συνεδρίαση της Διοικούσας Επιτροπής ο πρόεδρος ζητεί και η Επιτροπή του μεταβιβάζει την αρμοδιότητα να διορίζει εκείνος τους πραγματογνώμονες, ίσως για λόγους ταχύτητας και "ελευθερίας κινήσεων", με ό,τι αυτά συνεπάγονται. Η χρήση του δικαιώματος του προέδρου και η διαδικασία διορισμού έχουν περάσει από διάφορα στάδια, εξαρτώμενα από το πρόσωπο του προέδρου και το κλίμα της εποχής, με διαφόρους βαθμούς επιτυχίας του θεσμού και με συνέπειες στην στάθμη των πραγματογνωμοσυνών και στον αριθμό των εγειρομένων παραπόνων. Kαι με επιρροή στο καλό όνομα, το κύρος και την αξιοπιστία του ΤΕΕ -- αναλόγως ικανοτήτων και επιδόσεων των επιλεγομένων πραγματογνωμόνων. Το διαδικαστικό μέρος, πάντως, ήταν πάντα τυποποιημένο και έχει σήμερα βελτιωθεί -χορηγούνται γραπτές οδηγίες ορθών ενεργειών, τόσο στον αιτούντα και τους εμπλεκόμενους όσο και στον διενεργούντα την πραγματογνωμοσύνη. Πραγματογνωμοσύνη μπορούν να διατάξουν και οι Δικαστικές Αρχές, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 368 επ. του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, στις περιπτώσεις που το δικαστήριο θα θεωρήσει χρήσιμη ή απαραίτητη την άποψη ειδικού.1Επισυνάπτεται ως Παράρτημα Α η από 9 - 9 - 1936 σχετική Εγκύκλιος του Υπουργείου Δικαιοσύνης1/8 Για τις Δικαστικές Αρχές είναι προφανές, αλλά και το ΤΕΕ δεν αποδέχεται την Αίτηση και δεν εκτελεί πραγματογνωμοσύνη αν δεν υπάρχει "αντιδικία". Αν, για παράδειγμα, κάποιος ιδιώτης ζητήσει από το ΤΕΕ πραγματογνώμονα για να βρει πού οφείλεται η υγρασία σε κάποιον τοίχο ή στο δώμα του σπιτιού του, το ΤΕΕ του συνιστά να απευθυνθεί σε ιδιώτη μηχανικό -- δεν ανταγωνίζεται επαγγελματικώς τα μέλη του. Παρομοίως, η σύνταξη μελέτης (πάσης φύσεως) δεν είναι αντικείμενο πραγματογνωμοσύνης, είναι όμως αντικείμενο ο έλεγχος μιας μελέτης, πάντα υπό την προϋπόθεση αντιδικίας. Ο ιδιώτης (κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο) έχει κάθε ελευθερία να αναθέσει, σε οποιονδήποτε μηχανικό της επιλογής του, την εκτέλεση τεχνικής πραγματογνωμοσύνης, είτε έχει αντιδικία με οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο είτε όχι -- μπορεί απλώς να επιθυμεί να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που τον απασχολεί και αναζητεί την γνώμη ειδικού. Η πείρα έχει αποδείξει ότι η εκ μέρους του αποφυγή της διαδικασίας του ΤΕΕ (σε περίπτωση αντιδικίας) οφείλεται, γενικώς, είτε στην επιθυμία του να επιλέξει μηχανικό της εμπιστοσύνης του, με "μεγάλο όνομα" και μεγάλη εξειδίκευση (μεγαλύτερη από την προσφερόμενη από το ΤΕΕ), είτε στη μειωμένη εμπιστοσύνη στις πραγματογνωμοσύνες του ΤΕΕ (σε περίοδο "ισχνών" αποδόσεων), είτε στην επιθυμία του να επηρεάσει (ή και να υπαγορεύσει) το αποτέλεσμα της πραγματογνωμοσύνης. Τα συμπεράσματα μιας πραγματογνωμοσύνης, ιδιωτικής ή δικαστικής ή του ΤΕΕ, είναι μόνο συμβουλευτικά και όχι υποχρεωτικά για το δικαστήριο, λαμβάνονται υπ' όψιν ως (βαρύνουσα) μαρτυρία. Ο βαθμός επηρεασμού της δικαστικής αποφάσεως από αυτήν εξαρτάται από την όλη δομή της πραγματογνωμοσύνης, τα παρατιθέμενα λογικά επιχειρήματα και τη στήριξή της στη νομοθεσία, στα τεχνικά κανονιστικά κείμενα ή και τις διεθνείς δημοσιεύσεις. Και φυσικά από την ενδεχόμενη αντίκρουση με επιχειρήματα του αντιδίκου, κατά την κρίση του δικαστηρίου. Ανεξάρτητα, πάντως, από αυτόν που ζητάει, αυτόν που αναθέτει και αυτόν που αναλαμβάνει την πραγματογνωμοσύνη, ο ρόλος του τεχνικού πραγματογνώμονα είναι πολύ σημαντικός, λεπτός και απαιτητικός, τόσο στο τεχνικό όσο και στο νομικό, αλλά επίσης και στο ηθικό πεδίο. Πρέπει να διαθέτει πολύ καλή επιστημονική κατάρτιση, εμπειρία και παρατηρητικότητα, και την πρόσθετη ικανότητα να συνδυάζει τα στοιχεία των παρατηρήσεων με τις επιστημονικές γνώσεις και την πείρα του, για να φτάσει στην καρδιά του προβλήματος και να κάνει τη σωστή διάγνωση. Η νομική του κατάρτιση απαιτεί (τουλάχιστον) τη γνώση των διατάξεων του Αστικού Κώδικα που σχετίζονται με τα έργα, και της νομοθεσίας που αφορά την εκτέλεση των έργων και την Ασφάλεια Εργαζομένων.  Να έχει καλή γνώση και σαφή αντίληψη των κανονιστικών κειμένων (Κανονισμών, Προτύπων, Προδιαγραφών κλπ.) που αφορούν το εξεταζόμενο αντικείμενο.  Να διαθέτει την πείρα για τον τρόπο εκτελέσεως των έργων, αυτήν που θα του επιτρέψει να εκτιμήσει και να αποφανθεί, με σωστό και πειστικό τρόπο, αν τηρήθηκαν οι, νομικώς απαιτούμενοι αλλά πραγματικώς απροσδιόριστοι, "κοινώς παραδεδεγμένοι κανόνες" ή οι "κανόνες της τέχνης" και η "συνήθης πρακτική".  Να είναι σε θέση να σταθμίσει σωστά ποια είναι η "προσήκουσα προσοχή" και μέχρι πού φτάνουν οι δυνατότητες και οι υποχρεώσεις του "μέσου συνετού μηχανικού".2/8 Έχει μια ακόμα λεπτή "συναδελφική" υποχρέωση. Θα βρεθεί, συχνά, "αντιμέτωπος", σε αντιπαράθεση (ή και αντιπαράσταση) με κάποιον συνάδελφο μηχανικό, τεχνικό σύμβουλο κάποιου από τους αντιδίκους. Ένα συνάδελφο ο οποίος, κατ' αντίθεση προς τον πραγματογνώμονα του ΤΕΕ, που οφείλει να είναι αμερόληπτος, υποστηρίζει (νομίμως) τα συμφέροντα του εντολέα του, και διατηρεί το δικαίωμα να έχει (ή να προβάλλει) διαφορές απόψεων επί του θέματος. Ας μην μετατρέψει την αντιπαράθεση σε αντιπαλότητα -- η υποχρέωση είναι αμοιβαία. Υπάρχει ένας εγκεκριμένος από το ΤΕΕ "Επαγγελματικός Κώδιξ των Ελλήνων Διπλωματούχων Μηχανικών"2, ο οποίος συνιστά ένα σύνολο ηθικών υποχρεώσεων και ο οποίος τον καλεί να σέβεται την εργασία των συναδέλφων του. Ακόμα και αν δεν γνωρίζει "το γράμμα" του Κώδικα, αρκεί η ευαισθησία του και η συναδελφική του διάθεση, για να τον "καθοδηγήσουν" για τη σωστή συναδελφική συμπεριφορά. Αυτά τα τόσο σημαντικά προτερήματα πρέπει να συμπληρώνονται από ψυχραιμία και ηπιότητα πνεύματος κατά τη συναλλαγή με τα εμπλεκόμενα μέρη και, ακόμα, καλή γνώση της γλώσσας, δυνατότητα (μακάρι ευχέρεια) εκφράσεως, και ακριβολογία στη σαφή διατύπωση, κατά τη σύνταξη του τελικού κειμένου της Εκθέσεως Πραγματογνωμοσύνης.  Να είναι σε θέση να διακρίνει το "αίτιο" από το "αιτιατό" και να μην αποφεύγει να παίρνει θέση επ' αυτού.  Να είναι ρεαλιστής και να μπαίνει στην ουσία του αντικειμένου, χωρίς να περιορίζεται στην τήρηση των τύπων, αλλά και χωρίς να τους αγνοεί και περιφρονεί.  Και, πάνω απ' όλα, να έχει το "γνώθι σαυτόν", να είναι σε θέση να εκτιμήσει σωστά τις πραγματικές του γνώσεις και ικανότητες, και να έχει το θάρρος και την ειλικρίνεια να αρνηθεί ή να παραιτηθεί από την πραγματογνωμοσύνη, αν αισθάνεται ότι το αντικείμενο ξεπερνάει τις δυνατότητές του.  Να έχει το θάρρος να δηλώσει (αν ποτέ συμβεί) ότι δεν έχει τη δυνατότητα να ερμηνεύσει με βεβαιότητα τους λόγους εμφανίσεως της κρινομένης βλάβης. Αυτός ο υποδειγματικός πραγματογνώμονας που περιγράψαμε θα υστερούσε σημαντικά αν δεν ήταν ικανοποιητικός στο "ηθικό" πεδίο του ρόλου του. Ιδιαίτερη σημασία έχει η επίγνωση του πραγματογνώμονα ότι μετέχει στη διαδικασία αποδόσεως δικαιοσύνης. Τυπικώς, κατά τις κείμενες διατάξεις, δεν είναι αυτός που αποδίδει δικαιοσύνη, μόνον γνωμοδοτεί. Αλλά το δικαστήριο, λόγω αγνοίας (γενικώς) του τεχνικού αντικειμένου και μονίμου χρονικής πιέσεως, αποδέχεται πολύ συχνά το πόρισμα της Εκθέσεώς του και προσανατολίζει τη δικαστική απόφαση σύμφωνα με αυτήν -- η συμμετοχή του πραγματογνώμονα είναι σημαντική ίσως και αποφασιστική. Η αντικειμενικότητα, η ισοτιμία και η αμεροληψία στην αντιμετώπιση των διαδίκων, και η ειλικρίνεια στην αποτίμηση των διατιθεμένων στοιχείων και στη διατύπωση της γνώμης του, είναι "εκ των ων ουκ άνευ" για τον σωστό πραγματογνώμονα. Δεν τολμώ ούτε να διανοηθώ ότι ο πραγματογνώμονας μπορεί να αποβλέπει ή να αποδέχεται ανταλλάγματα -- αλλ' επ' αυτού έχουν προσωπική άποψη όλοι οι αναγνώστες.2Εχει αναρτηθεί στο www.e-archimedes.gr . Ανοιγμα με ctrl+click εδώ: Επαγγελματικός Κωδικας των Ελλήνων Διπλωματούχων Μηχανικών3/8 Πραγματογνωμοσύνες ΤΕΕ Ας καταστήσουμε εξ αρχής σαφές ότι το ΤΕΕ απεκδύεται της ευθύνης για την ορθότητα και τη στάθμη της πραγματογνωμοσύνης των μελών του, απλώς ορίζει τον πραγματογνώμονα -η ευθύνη είναι αποκλειστικώς δική του. Το ΤΕΕ έχει συντάξει τυποποιημένες Οδηγίες για τον αιτούντα την πραγματογνωμοσύνη, τον εμπλεκόμενο και τον πραγματογνώμονα3. Έχουν συνταχθεί ακόμα, και χορηγούνται στους ενδιαφερόμενους, Δηλώσεις Αποδοχής των Οδηγιών και, επίσης, Φύλλο Αξιολόγησης και βαθμολόγησης της πραγματογνωμοσύνης "από Δικαιούχο" (προφανώς εννοεί "από Δικαιούμενο"). Ο πραγματογνώμονας πρέπει να δηλώσει, με τη Δήλωση Αποδοχής, ότι δεν έχει προσωπικό συμφέρον από την έκβαση, ότι δεν έχει συγγένεια (μέχρι τετάρτου βαθμού) με τους εμπλεκόμενους, ούτε σχέσεις καλές ή κακές μαζί τους. Η βαθμολόγηση αφορά τόσο το Γραφείο Πραγματογνωμοσυνών όσο και τον Πραγματογνώμονα -- χορηγείται και η δυνατότητα υποβολής προτάσεων για τη βελτίωση της διαδικασίας. Τα (αρκετά διαφωτιστικά) κείμενα έχουν εγκριθεί με την Α1/Σ40/2007 Απόφαση της Διοικούσας Επιτροπής. Φαίνεται ότι τα κείμενα αυτά και οι διαδικασίες που τα συνόδευσαν προέκυψαν από την προσπάθεια που έκανε το ΤΕΕ, περί το 2005, να πιστοποιήσει τις Υπηρεσίες του κατά ISO. Προτεραιότητα δόθηκε στα Γραφεία Πραγματογνωμοσυνών και Εκπροσωπήσεων, αλλά η πιστοποίηση δεν ολοκληρώθηκε, Πιστοποιητικό δεν εκδόθηκε. Παρά ταύτα η προσπάθεια άφησε το ίχνος μιας γραμμής, που όδευε προς τη σωστή κατεύθυνση -- η βελτίωση των διαδικασιών ήταν σημαντική. Εξ όσων θυμούμαι, από την αρχή της μεταπολίτευσης, οπότε άρχισα να ασχολούμαι με τα κοινά των μηχανικών και να εκλέγομαι στην Αντιπροσωπία του ΤΕΕ και στον ΣΠΜΕ, τους πραγματογνώμονες τους διόριζε ο πρόεδρος του ΤΕΕ, κατά ελεύθερη προσωπική εκτίμηση. Κυριαρχούσε η επιλογή "των δικών μας", στη λογική του "ας πάρει κάτι, για συμπλήρωμα, και το δικό μας το παιδί" -- ενίοτε επικρατούσαν και οι έξωθεν πιέσεις. Εξ άλλου, από τότε (ίσως και από παλαιότερα) και μέχρι σήμερα, το ΤΕΕ πιστεύει (και πάντως εφαρμόζει) ότι κάθε διπλωματούχος μηχανικός κατέχει πλήρως το αντικείμενο της ειδικότητάς του και επομένως είναι ικανός να φέρει εις πέρας οποιαδήποτε πραγματογνωμοσύνη, όλοι είναι ικανοί και αρμόδιοι για όλα, αφού έχουν δίπλωμα -- άρα η πράξη επιλογής λόγω ικανοτήτων θα ήταν έλλειψη δημοκρατικότητας, σχεδόν "ρατσισμός" (θυμίζω και τη σημερινή απέχθεια προς την αριστεία). Αυτονόητη είναι και η, γενικώς, συμπαρομαρτούσα (και ασφαλώς ποικίλλουσα, ως παράπλευρη απώλεια), χαμηλή στάθμη του αποτελέσματος, αρνητική για το κύρος του ΤΕΕ και των Ελλήνων διπλωματούχων μηχανικών. Στο μεταξύ χρονικό διάστημα έχω δει πραγματογνωμοσύνες, για τις οποίες σχημάτισα την άποψη ότι στον συντάκτη θα έπρεπε να αφαιρεθεί το δίπλωμα. Η έναρξη των διαδικασιών πιστοποίησης του 2005, εκτός από τις γραπτές Οδηγίες που προαναφέρθηκαν, οδήγησε και στη δημιουργία Επιτροπής Πραγματογνωμόνων (από έμπειρους μηχανικούς), παρά τώ Γραφείω Πραγματογνωμοσυνών, που λειτουργούσε (ορθώς, αλλ' όμως ατύπως) ως δευτεροβάθμιο όργανο επιλύσεως προβλημάτων, στην περίπτωση εντόνων διαμαρτυριών και βάσιμης αμφισβητήσεως του αποτελέσματος. 3Τα σχετικά κείμενα του ΤΕΕ παρατίθενται στο Παράρτημα Β4/8 Οδήγησε επίσης στη δημιουργία πινάκων εξειδικεύσεως ανά ειδικότητα μηχανικών, με στοιχειώδη βαθμολόγηση ικανοτήτων και κυκλική, αντικειμενική (αλλ' όμως τυχαία) επιλογή του πραγματογνώμονα, τον οποίο το Γραφείο υπεδείκνυε στον Πρόεδρο του ΤΕΕ. Το Γραφείο είχε τη δυνατότητα (ίσως και κατόπιν γνωμοδοτήσεως της Επιτροπής) να υποδείξει περισσότερους του ενός πραγματογνώμονες, αν αυτό ήταν απαραίτητο λόγω φύσεως ή μεγέθους αντικειμένου, ή αν το ζητούσε ο πραγματογνώμονας που ορίστηκε. Η Επιτροπή επενέβαινε επίσης σε περίπτωση διαφωνίας των πραγματογνωμόνων, μεταξύ τους. Πάντως, ο ως άνω τρόπος επιλογής και διορισμού του πραγματογνώμονα δεν άντεξε στον χρόνο -- οι τυποποιημένες Οδηγίες άντεξαν και εξακολουθούν να ισχύουν. Στις Οδηγίες αναφέρονται (υποθέτω ενδεικτικά και όχι περιοριστικά) τα τεχνικά θέματα που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο πραγματογνωμοσύνης. Εκτιμήσεις κατασκευών και εγκαταστάσεων, επιμετρήσεις τεχνικών εργασιών, εκτίμηση κόστους, διαπιστώσεις κακοτεχνιών και εκτίμηση του τρόπου και του κόστους αποκατάστασης, καθορισμός ορίων, εξήγηση φαινομένων τεχνικής φύσεως (ρηγματώσεις, υγρασίες κλπ.), έλεγχος εφαρμογής Τεχνικών Προδιαγραφών ή του ΓΟΚ, έλεγχος θορύβου ή ρυπάνσεως κλπ. Δίδεται το δικαίωμα προσλήψεως τεχνικού ή και νομικού συμβούλου από τον Αιτούντα ή και τον εμπλεκόμενο. Ρυθμίζονται επίσης τα θέματα των αμοιβών. Ο κατάλογος των πιθανών θεμάτων είναι μεγάλος και η ποικιλία ευρεία, και απαιτεί, ίσως, εκτός από τη σύγχρονη τεχνική αντίληψη, και την ενημέρωση στα ισχύοντα κατά τον χρόνο κατασκευής του κρινομένου έργου (π.χ. Αντισεισμικού Κανονισμού ή ΓΟΚ κλπ.) -- κάτι που προσθέτει απαιτήσεις και ευθύνες στον πραγματογνώμονα. Για μερικές εξ αυτών αναρωτιέμαι τι όπλα, τι δυνατότητες έχει ο πραγματογνώμονας να ανταποκριθεί σωστά, χωρίς να εγερθούν αμφισβητήσεις -- κοντολογίς, τί θα έκανα εγώ αν ήμουν στη θέση του. Οι δυσχέρειες γίνονται ακόμα μεγαλύτερες αν λάβουμε υπ' όψιν μας ότι οι πιο πολλές από τις συμφωνίες μεταξύ συναλλασσομένων (που καταλήγουν σε αντιδικία) είναι πρόχειρες, πολύ συχνά προφορικές ή ένα χαρτάκι που γράφει μια τιμή -- δεν συντάσσονται σωστά Ιδιωτικά Συμφωνητικά που θα έλυναν τα προβλήματα, θα απέκλειαν τις διαφωνίες και θα λειτουργούσαν, τουλάχιστον, υπομνηστικά για τη συμφωνία. Εδώ είναι ανάγκη να επισημάνουμε ότι, ο υποδειγματικός μηχανικός και άνθρωπος που περιγράψαμε πιο πάνω στην "Γενική θεώρηση", είναι υποψήφιος να δεχθεί μήνυση από τον δυσαρεστημένο της Πραγματογνωμοσύνης, που θα βρει εύκολα ένα τεχνικό σύμβουλο, μηχανικό ίσως, ικανό να παρουσιάσει ως λάθη, ίσως και "με ενδεχόμενο δόλο", κάθε σημείο για το οποίον εκείνος έχει, πραγματική ή εικονική ή ονομαστική, ορθή ή εσφαλμένη, διαφορετική τεχνική αντίληψη ή διαφωνία. Στον τομέα της αμεροληψίας, αντικειμενικότητας και ισοτιμίας μεταξύ των διαδίκων κατά τη διαδικασία πρέπει να είναι εξαιρετικά προσεκτικός, για να μην επιτρέψει (κατά το δυνατόν) με κανένα τρόπο τη δημιουργία ούτε (ακόμα και) κακόπιστων αμφιβολιών. Στην Έκθεσή του θα ξεχωρίζει τις προσωπικές του διαπιστώσεις κατά την αυτοψία του από τα συναγόμενα από περιγραφές ή δηλώσεις ή μελέτες των εμπλεκομένων. Θα τον συμβούλευα να προσαρμόσει στη δουλειά του αυτό που είχε πει ο Πουανκαρέ για τους πολιτικούς: "Ο πολιτικός πρέπει να είναι τιμιώτερος απ' όσο πρέπει, για να φαίνεται τίμιος όσο πρέπει".5/8 Πρέπει επίσης να προσέξει να περιορισθεί στην έρευνα μόνο των ερωτημάτων και ζητημάτων που θέτει η αίτηση πραγματογνωμοσύνης, η επέκτασή του εκτός αντικειμένου μπορεί να θεωρηθεί κακόβουλη. Δεν είναι διαιτητής, δεν επιλύει διαφορές και νομικά προβλήματα, δεν καταλογίζει ευθύνες, δεν αποφαίνεται για το δίκαιον -- οι σωστές ισορροπίες απαιτούν μεγάλη προσοχή. Δεν εκδηλώνει τις συνδικαλιστικές του αντιλήψεις, στο στυλ: "Ε βέβαια, αφού τη στατική μελέτη την έκανε αρχιτέκτων". Διατυπώνει μόνο την τεχνική του άποψη, κατά την επιστημονική και κατασκευαστική του γνώση. Θα προσπαθήσω τώρα να σκεφθώ "φωναχτά" ποια πιθανά διλήμματα θα αντιμετώπιζα, σε κάποιες περιπτώσεις που θα βρισκόμουν στην θέση του πραγματογνώμονα. Θα επιθυμούσα και θα ευχόμουν, κάθε συνάδελφος αναγνώστης να μπει "εθελοντικά" στη θέση μου και να διατυπώσει τ δική του άποψη. Το συνηθέστερα εμφανιζόμενο πρόβλημα στις διαφωνίες είναι οι επιμετρήσεις και ο υπολογισμός της δαπάνης. Χωματουργικά, εμφανής ξυλότυπος, επιχρίσματα, χρώματα κ.α. είναι συνήθως το αντικείμενο της διαφωνίας επιμετρήσεως -- θα διαλέξω την επιμέτρηση των επιχρισμάτων. Ο ένας εκ των αντιδίκων μετράει τις πραγματικές επιφάνειες, όπως στα δημόσια έργα -- ο άλλος, που συνήθως είναι ο εργολάβος ή ο σοβατζής, μετράει με τον τρόπο που συνηθίζεται ή επικρατεί "στην πιάτσα" (ενδεχομένως "εμπλουτισμένο"), ισχυριζόμενος ότι έδωσε την τιμή της προσφοράς του με βάση αυτόν τον τρόπο επιμετρήσεως. "Σεντόνι", ιδιαίτερη επιμέτρηση των εξεχουσών ακμών και άλλες ιδιαιτερότητες (και επινοήσεις). Συμφωνητικό δεν υπάρχει, διαφωνία για την τιμή δεν υπάρχει. Κώδικας Επιμετρήσεων δεν υπάρχει, ας ξεφώνιζε το ΙΟΚ. Υπάρχει μόνο η κρίση του πραγματογνώμονα, που πρέπει να είναι αντικειμενική και αμερόληπτη, και "δίκαιη". Αλλά ποιες είναι οι δυνατότητές του; σε ποια βάση θα στηριχθεί; Προσωπική άποψη, προς σχολιασμόν, δεν πρόκειται για συνταγή εφαρμογής:  Η κρίση θα προκύψει αφού ληφθεί υπ' όψιν και η τιμή μονάδος -- για την οποία ακολουθεί ιδιαίτερος σχολιασμός. Ο πραγματογνώμονας θα ενημερωθεί για την κρατούσα στην αγορά τιμή μονάδος, για παρεμφερή εργασία, για τις συνήθειες "της πιάτσας", και θα κρίνει (με κρίση "δικαίου ανδρός") πού προσεγγίζει η συμφωνηθείσα τιμή -- ο τρόπος επιμέτρησης θα εξαρτηθεί από την τιμή.  Τον τρόπο αντιμετώπισης θα εντάξει με σαφήνεια στην Έκθεση Πραγματογνωμοσύνης, ενδεχομένως παρουσιάζοντας το αποτέλεσμα και για τους δύο τρόπους επιμέτρησης, κατά τις υποδείξεις του Γραφείου Πραγματογνωμοσυνών, ώστε η αντιμετώπιση να είναι ενιαία, για τις παρόμοιες περιπτώσεις, και σύμφωνη με τη γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας του ΤΕΕ. Η τελική απόφαση, η απονομή δικαίου, ανήκει στο δικαστήριο.  Δεν θα παραλείψω να υπογραμμίσω, επί τη ευκαιρία, για άλλη μια φορά, την μεγάλη ανάγκη συντάξεως Κώδικα Επιμετρήσεων (που είναι υποχρέωση της Πολιτείας) και Ιδιωτικών Συμφωνητικών (που πρέπει να είναι φροντίδα των συμβαλλομένων). Ας δούμε τώρα τα προβλήματα που έχουν σχέση με τις τιμές και τον υπολογισμό της δαπάνης. Η δαπάνη είναι, ασφαλώς, συνάρτηση (γινόμενο) των ποσοτήτων της επιμετρήσεως και των τιμών μονάδος. Το πρόβλημα που αναδείξαμε πιο πάνω δείχνει ότι ο τρόπος επιμετρήσεως είναι, κατ' ουσίαν, "διευκρίνιση" της τιμής μονάδος.6/8 Αν ξεπεράσουμε την επιμέτρηση, μας μένει το πρόβλημα των τιμών μονάδος - ας θεωρήσουμε ως τιμή μονάδος και την "κατ' αποκοπήν" τιμή. Η διαφωνία και αντιδικία που έχει σχέση με τις τιμές μπορεί να πάει πολλές όψεις. Νομίζω ότι η πιο απλή, μπορεί να πάρει τη μορφή της αδιευκρίνιστης τιμής. Γενικώς δεν υπάρχει συμφωνητικό, δεν προσδιορίζονται οι εργασίες τις οποίες περιλαμβάνει η συμφωνηθείσα τιμή και, συχνά, δεν απαντάται το απλό ερώτημα -αν η τιμή περιλαμβάνει τον ΦΠΑ. Ο ανίδεος ιδιώτης νομίζει ότι συμφώνησε "τελική" τιμή (έχω συναντήσει την περίπτωση σε διαιτησίες), ο ΦΠΑ όμως τον επιβαρύνει, αναμφισβήτητα, κατά τον νόμο -- ο ρόλος του πραγματογνώμονα, όσον αφορά τον ΦΠΑ, είναι εύκολος. Οι περιλαμβανόμενες στην τιμή μονάδος και μη προσδιοριζόμενες εργασίες είναι αυτές που εφαρμόζονται στην πράξη για απλό, πλήρες, αποδεκτό αποτέλεσμα. Διαφορετικό είναι το πρόβλημα όταν ο ιδιώτης δεν αμφισβητεί τη συμφωνημένη τιμή, αλλά επικαλείται "πλάνη" 4 εξ αγνοίας, κατά τη συμφωνία της. Ισχυρίζεται ότι η άγνοιά του και η καλή του πίστη για τα συναλλακτικά ήθη, τον οδήγησαν να γίνει αντικείμενο εκμεταλλεύσεως, δεδομένου ότι η εύλογη τιμή, για την εργασία αυτή, κατά γενική αναγνώριση, είναι πολύ μικρότερη από τη συμφωνηθείσα. Δεν νομίζω ότι ο πραγματογνώμονας μπορεί να επεμβαίνει διορθωτικά σε συμφωνημένες τιμές, αυτό είναι αντικείμενο δικαστικής αποφάσεως. Σε ενδεχόμενες εξαιρετικά μεγάλες υπερβολές θα πρέπει να συνεννοείται με το Γραφείο Πραγματογνωμοσυνών, για την πιθανώς επιτρεπτή διαπίστωση του παραλόγου (ή του ευλόγου) της τιμής. Διαφορετικό είναι το πρόβλημα όταν το αίτημα είναι "η διαπίστωση της βλάβης (ή κακοτεχνίας) και η εκτίμηση της δαπάνης αποκατάστασης" -- δεν κρίνονται τότε κάποιες συμφωνημένες τιμές αλλά επιλέγονται "ελεύθερα" οι εύλογες τιμές, που θα πολλαπλασιασθούν με τις ποσότητες. Ας απομονώσουμε την περίπτωση της κακοτεχνίας. Στις Προδιαγραφές και στα Ιδιωτικά Συμφωνητικά (όταν υπάρχουν) προδιαγράφεται και ζητείται η παραδεδεγμένη ως ορθή εκτέλεση της εργασίας, που θα παραγάγει το άψογο και χωρίς ελαττώματα αποτέλεσμα, την άριστη κατασκευή. Για το τελικώς αποκτηθέν αποτέλεσμα, ο πραγματογνώμων θα κρίνει με βάση το "έντεχνον" της συνήθους πρακτικής, επισημαίνοντας, ασφαλώς, τις ενδεχόμενες υστερήσεις, και κρίνοντας με την αυστηρότητα που αρμόζει στην σπουδαιότητα της κρινομένης εργασίας για την εκπλήρωση του σκοπού του έργου -- άλλη σημασία έχει η ατέλεια ενός επιχρίσματος και άλλη του σκελετού. Η ανάγκη αποκαταστάσεως ή καθαιρέσεως ή απλής (προτάσεως) επιβολής ποινής θα εκτιμηθεί κατά περίπτωση. Για την περίπτωση της βλάβης ισχύει ασφαλώς -- αλλά ίσως ισχύει και σε μερικές τουλάχιστον κακοτεχνίες -- η αποκατάσταση απαιτεί την σύνταξη μελέτης, για την οποία δεν έχει αρμοδιότητα ο πραγματογνώμονας.4Το νομικό μέρος της πλάνης αντιμετωπίζεται από τον Αστικό Κώδικα στα άρθρα 140 ως 145.7/8 Ο προσδιορισμός της δαπάνης θα μπορούσε, τότε, για σχετικώς μικρό και εύκολο αντικείμενο, να γίνει με ελεύθερη εκτίμηση του συνόλου της δουλειάς αποκατάστασης, ως προϊόντος εμπειρίας -- καλό θα ήταν να δηλώνεται ο βαθμός προσεγγίσεως, που θα σχετίζεται και με την "στάθμη" της αποκατάστασης. Αν το αντικείμενο δεν προσφέρεται για τέτοια προσεγγιστική εκτίμηση, ο πραγματογνώμονας θα μπορούσε να περιορισθεί στην υπόδειξη συντάξεως μελέτης. Το πρόβλημα γίνεται πιο δύσκολο όταν απαιτείται η χρησιμοποίηση "ευλόγων" επί μέρους τιμών μονάδος. Ποιες είναι, σε κάθε ξεχωριστή περίπτωση, οι "εύλογες" τιμές, που θα συνεπάγονταν τις λιγώτερες αμφισβητήσεις; οι επίσημες "κρατικές" ή οι τιμές της ελεύθερης αγοράς, "της πιάτσας"; Ο πραγματογνώμονας πρέπει να έχει και πείρα και γνώση των τιμών, του τρόπου διαμορφώσεώς τους και των παραγόντων επηρεασμού τους, δεν του επιτρέπεται να νομίζει ότι ισχύει ακόμα και να επικαλείται το ΑΤΟΕ, αλλά ούτε και να περιορίζεται μόνο σ' αυτή την γνώση. Τα Νέα Ενιαία Τιμολόγια των Δημοσίων Έργων και οι Οδηγίες Εφαρμογής τους είναι ανηρτημένα στον ιστότοπο www.e-archimedes.gr για να χρησιμοποιηθούν ίσως ως αφετηρία, όχι για ασύνετη, απ' ευθείας χρήση. Είναι μία από τις περιπτώσεις για τις οποίες η εμπειρία του πραγματογνώμονα στο αντικείμενο είναι απαραίτητη. Η εμπειρία, οι γνώσεις και εξειδίκευση του πραγματογνώμονα είναι ακόμα περισσότερο απαραίτητα στα προβλήματα που έχουν σχέση με τον σεισμό. Αλλά αυτό είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο με το οποίο αξίζει να ασχοληθούμε ιδιαιτέρως.8/8 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΗ συμμετοχή των τεχνικών εις τας δικαστικάς πραγματογνωμοσύνας Η από 9 Σεπτεμβρίου 1936 Εγκύκλιος του Υπουργείου Διακαιοσύνης προς τους Εισαγγελείς Εφετών και Πρωτοδικών ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟδηγίες και έντυπα του ΤΕΕ για τις πραγματογνωμοσύνες 210 3291651
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.