Καλώς ήλθατε

Συνδεθείτε ή εγγραφείτε ως Μέλη, προκειμένου να σχολιάσετε αναρτημένα άρθρα, slides κλπ ή/και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για οποιοδήποτε θέμα τεχνικού ενδιαφέροντος.

Τετάρτη, 11 Δεκεμβρίου 2019

Σε συνέχεια του προηγούμενου άρθρου "Τεχνικές Πραγματογνωμοσύνες - Μέρος Α", ακολουθεί το παρόν, με αντικείμενο τον σεισμό, στο οποίο παρουσιάζεται παλαιότερη συζήτηση διακεκριμένων συναδέλφων στον Σύλλογο Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδος, με θέμα τις ευθύνες των μηχανικών που αφορούν τις βλάβες από σεισμό και τις διώξεις που έγιναν εναντίον τους μετά τον σεισμό του 1981, στην οποία αναπόφευκτα εθίγη και το θέμα των σχετικών πραγματογνωμοσυνών.

Σεισμός και Ευθύνες Μηχανικών Θ. Γ. Βουδικλάρης Πολιτικός ΜηχανικόςΗ υπόσχεση που έδωσα να συνεχίσω το άρθρο για τις "Τεχνικές Πραγματογνωμοσύνες" με το αντικείμενο που έχει σχέση με το σεισμό, με υποχρεώνει να ανακαλέσω στη μνήμη μου και να σας παρουσιάσω στοιχειωδώς το κείμενο μιας συζητήσεως που είχα προκαλέσει, ως Γενικός Γραμματέας τότε, στον Σύλλογο Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδος, με συνομιλητές διακεκριμένους συναδέλφους, με θέμα τις ευθύνες των μηχανικών που αφορούν τις βλάβες από σεισμό και αφορμή τις διώξεις που έγιναν εναντίον συναδέλφων μετά τον σεισμό του 1981, και τη δικαστική τους εξέλιξη. Αναπόφευκτα εθίγη και το θέμα των σχετικών πραγματογνωμοσυνών. Η συζήτηση έγινε στις 12 Φεβρουαρίου 1986 και συμμετείχαν οι Πολιτικοί Μηχανικοί Θεοδ. Τάσιος, Παν Καρύδης, Κ. Συρμακέζης, Π. Πλαΐνης, Ν. Γρατσίας, Π. Μπαμπίλης, Χρ. Τελειώνης, Α. Μωρέττη, Χρ. Κωστίκας, Σπ. Νικολόπουλος, Θ. Βουδικλάρης. Μετείχαν ακόμη οι νομικοί Κ. Ροντήρης, Νομικός Σύμβουλος του ΤΕΕ και Φώτης Κουβέλης, Νομικός Σύμβουλος του ΣΠΜΕ. Το θέμα εξετάστηκε από την πλευρά της ευθύνης των μηχανικών για την αντοχή των κτιρίων στον σεισμό, της εξαρτήσεως του αποτελέσματος από τον ισχύοντα Αντισεισμικό Κανονισμό και την υπάρχουσα γνώση, των πραγματικών δυνατοτήτων του μελετητή και του επιβλέποντος μηχανικού να αποφύγει τις βλάβες, αλλά και του τρόπου αντιμετωπίσεως της γενικής κατακραυγής κατά του κλάδου, και των διώξεων που ακολουθούν. Η παρουσία και η γνώμη των Νομικών Συμβούλων του ΤΕΕ και του ΣΠΜΕ, που είχαν δουλέψει για τους μηχανικούς, και που ήταν γνώστες όχι μόνο της νομοθεσίας, αλλά επίσης της νοοτροπίας των δικηγόρων και των δικαστών ήταν, για τον λόγο αυτόν, πολλαπλώς πολύτιμη. Διατυπώθηκε και το ερώτημα, τι γίνεται και σε άλλες χώρες (Ιταλία, Μεξικό κ.α.) με προβλήματα σεισμών και καταστροφές, πόσο θεωρούνται υπεύθυνοι και πώς αντιμετωπίζονται οι μηχανικοί ύστερα από ένα σεισμό ή μια θεομηνία που προκαλεί βλάβες στα τεχνικά έργα. Αλλά επίσης τι ισχύει από πλευράς ευθυνών και σε άλλα επαγγέλματα που κάνουν σχεδιασμό και κατασκευή, όπως οι ναυπηγοί, όταν συμβαίνουν αντίστοιχα (ναυτικά) ατυχήματα. Την συζήτηση είχα μαγνητοφωνήσει και απομαγνητοφωνήσει και τα συμπεράσματά της είχαν παρουσιασθεί συνοπτικά στο τεύχος 1407 του ΕΔ του ΤΕΕ και το τεύχος 173 του Δελτίου του ΣΠΜΕ. Εδώ θα γίνει μια προσπάθεια εκτενέστερης παρουσιάσεως από εκείνη, τη συνοπτική, που επισυνάπτεται. Στην αρχή έγινε η κατάθεση της εμπειρίας εκείνων εκ των παρισταμένων, που είχαν παραστεί ως μάρτυρες σε σχετικές δίκες συναδέλφων. Η γενική εμπειρία ήταν ότι το δικαστήριο δεν μπορούσε να κατανοήσει το πρόβλημα, δεν μπορούσε να αντιληφθεί τους πιθανολογικούς παράγοντες επιρροής του σεισμού και να μπει στην ουσία της υπόθεσης, δεν διέκρινε καν τη διαφορά ευθύνης μεταξύ μελετητή και επιβλέποντος μηχανικού, έκανε σύγχυση μεταξύ επιβλέποντος και εργολάβου, υποπτευόταν εξ αρχής κερδοσκοπική διάθεση και δόλο, δυσκολευόταν να καταλάβει τις πραγματογνωμοσύνες και τις καταθέσεις των ειδικών.1/5 Παρήλαυνε πλήθος μαρτύρων κατηγορίας με αλλοπρόσαλλες καταθέσεις, που όμως εθεωρούντο ισοδύναμες προς τις πραγματογνωμοσύνες. Ήταν σαφής η προσπάθεια της πλευράς των ιδιοκτητών να κερδηθεί η ποινική δίκη για να αξιοποιηθεί το αποτέλεσμα στην αστική και, δυστυχώς, ήταν επίσης σαφής σε πολλές από τις ιδιωτικές πραγματογνωμοσύνες μηχανικών, η διάθεση του συντάκτη να υπερασπίσει τα συμφέροντα του εντολέα του. Εκφράστηκε από μερικούς η επιθυμία να αποφαίνεται το ΤΕΕ για τη ορθότητα της μελέτης και την τήρηση του Κανονισμού και όχι κάποιο δικαστήριο. Αυτό αποκλείστηκε από τον Φ. Κουβέλη, που επεσήμανε ότι ο "φυσικός δικαστής" που ορίζει το Σύνταγμα είναι τα κοινά δικαστήρια, ανεξάρτητα από την άσκηση της πειθαρχικής εξουσίας από το ΤΕΕ. Ειδικευμένοι δικαστές για τον σεισμό δεν υπάρχουν, και δεν είναι εύκολο να δημιουργηθούν, τόσο λόγω (αριθμητικής) ανεπάρκειας του υπάρχοντος δυναμικού, όσο και επειδή επικρατεί η (πολιτική) άποψη - προκατάληψη ότι οι ειδικευμένοι δικαστές είναι "επικίνδυνοι". "Όταν δεν υπάρχουν ειδικευμένοι δικαστές για να δικάσουν το μέγα κοινωνικό πρόβλημα, τα εγκλήματα των ανηλίκων των 15 χρονών και των 14 χρονών" είπε ο Κουβέλης, "σκεφτείτε πώς θα ηχήσει το αίτημα για ειδικευμένους δικαστές που θα δικάζουν το άρθρο 286 του ΠΚ". Κατά τον Κουβέλη, έχει παγιωθεί στη νομολογία ότι, στις περιπτώσεις βλαβών, η ευθύνη δεν πρέπει να αναζητείται σ' αυτόν που παρεχώρησε τη σφραγίδα του και έβαλε την υπογραφή του για να βγει η Άδεια, αλλά σ' αυτόν που πράγματι άσκησε επίβλεψη και πράγματι είχε συμμετοχή στη διεύθυνση των εργασιών. Οι δικαστές είναι ανίκανοι, για λόγους αντικειμενικούς και όχι υποκειμενικούς, να δικάσουν υποθέσεις σεισμού και γι' αυτό δικάζουν με τη μαρτυρία των πολιτικών μηχανικών που ορίζονται ως πραγματογνώμονες, είτε απ' ευθείας, είτε από το δικαστήριο, είτε από το ΤΕΕ. Οι εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης είναι εκείνες οι οποίες σταθμίζουν το αποτέλεσμα -- οι πραγματογνώμονες είναι εκείνοι που απαλλάσσουν ή καταδικάζουν. Μετέφερε επίσης μια πικρή εμπειρία του με τα λόγια "έχω δει συναδέλφους σας πολιτικούς μηχανικούς να εκφράζονται με τρόπο απόλυτο για κάποιες περιπτώσεις ή με τρόπο εξαιρετικά ελαστικό, άρα καθόλου πειστικό για το δικαστήριο". Επεσήμανε την χρησιμότητα της καλύψεως της αστικής επαγγελματικής ευθύνης από ασφαλιστικό φορέα, όπως γίνεται σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, για πολλά επαγγέλματα. Πράγμα που θα καθιστούσε ηπιότερη την αντιπαράθεση στο ποινικό δικαστήριο και ευκολώτερη στον δικαστή (που δεν ξέρει τι είναι ο σεισμός και με ποιες ιδιομορφίες εκδηλώνεται), τη δημιουργία αμφιβολιών για την ευθύνη, κάτι που είναι ασφαλώς υπέρ του κατηγορουμένου. Επισημάνθηκε από τους νομικούς ότι για το ίδιο "παράπτωμα" μπορεί ένας μηχανικός να αθωωθεί και άλλος να καταδικασθεί, αναλόγως μαρτύρων και πραγματογνωμόνων. Έγινε αναφορά επίσης, στον υπερβάλλοντα ζήλο του πραγματογνώμονα του ιδιοκτήτη, για την καταδίκη του συναδέλφου του μελετητή ή επιβλέποντος, ελέχθη ότι "θεωρεί ότι πρέπει να παίξει το ρόλο του δικηγόρου, δηλαδή τον υπερασπιστή των συμφερόντων αυτού που τον διορίζει". Από τους μετέχοντες στη συζήτηση Πολιτικούς Μηχανικούς επισημάνθηκε η ανάγκη να θεωρείται για το δικαστήριο υποχρεωτική η σύνταξη πραγματογνωμοσύνης για το αντικείμενο του σεισμού, που είναι σήμερα δυνητική. "Έχουμε και δικαστές" είπαν οι νομικοί, "που αισθάνονται εξαιρετικά επαρκείς για κάθε τι το επιστητό και αποφασίζουν χωρίς πραγματογνώμονα".2/5 Θεωρήθηκε δε αναγκαίο να ορίζονται οι πραγματογνώμονες από το ΤΕΕ και μάλιστα από κατάλογο εμπείρων (δεκαετούς τουλάχιστον πείρας, είπε ο Νομ. Συμβ. ΤΕΕ) και εξειδικευμένων στο θέμα μηχανικών, που είναι γνώστες των Κανονισμών και είναι ικανοί να κρίνουν κατ' ουσίαν αν αυτοί τηρήθηκαν ή όχι -- δεδομένου ότι η ευθύνη του μηχανικού δεν μπορεί παρά να εκτείνεται και να περιορίζεται στην τήρηση των Κανονισμών που θέτει η Πολιτεία. Οι διοριζόμενοι από τους καταλόγους των δικαστηρίων πραγματογνώμονες είναι συνήθως συνταξιούχοι δημόσιοι υπάλληλοι, καθ' όλα άξιοι, αλλά συνήθως μακρυά από τη σύγχρονη γνώση και "έξω από τον αγώνα που κάνει ο ελεύθερος επαγγελματίας μηχανικός" (Ροντήρης). Προτάθηκε να ορισθούν ιδιαίτεροι, σαφείς κανόνες, με τη μορφή Συγγραφής Υποχρεώσεων ή Προδιαγραφής για τη σύνταξη των πραγματογνωμοσυνών σεισμού. Ο Νομικός Σύμβουλος του ΤΕΕ Κ. Ροντήρης είχε (εκ της πείρας της εποχής) πολύ κακή άποψη τόσο για τους πραγματογνώμονες όσο και για τον θεσμό της πραγματογνωμοσύνης. Δεν εκτιμούσε καθόλου τον τρόπο με τον οποίο ένας μηχανικός (ιδιαίτερα από ξένο Πολυτεχνείο) παίρνει την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και μπορεί από την επομένη μέρα να ανοίξει βιομηχανία πραγματογνωμοσυνών, επί παντός αντικειμένου, επειδή έχει ένα θείο δικαστή -- ένας εκ των παρόντων κατέθεσε ότι εγνώριζε ένα δικαστικό πραγματογνώμονα που έκανε 53 πραγματογνωμοσύνες σε ένα χρόνο. Κακή άποψη είχε επίσης ο Ροντήρης και για τη στάθμη των πραγματογνωμόνων του ΤΕΕ. Αυτή η κακή του άποψη για τους πραγματογνώμονες τον οδηγούσε, φαίνεται, στην άρνηση και του θεσμού, για τον οποίο πίστευε ότι "στην Ελλάδα είναι άθλιος από πάσης απόψεως" και έπρεπε να εφαρμόζεται σπανίως. Εκτός από την αμφισβήτηση ικανότητας, θεωρούσε ότι "σπάνια οι πραγματογνώμονες κάνουν τη δουλειά τελείως ανεπηρέαστοι". Η έλλειψη, στον πραγματογνώμονα, της δικαστικής συνειδήσεως την οποία έχει ο δικαστής, του μειώνει την αίσθηση ευθύνης, νομίζει ότι απλώς γράφει μια Τεχνική Έκθεση. Και συγχρόνως παρασύρει τον δικαστή (που είναι αδύνατος στα τεχνικά θέματα) να αισθάνεται ότι "βγάζει την ευθύνη από πάνω του", αφού την αναλαμβάνει ο πραγματογνώμονας. Επιφυλάξεις είχε ο Ροντήρης και για τον τρόπο εκτελέσεως των έργων (υλικά, εξοπλισμός, ειδίκευση, οργάνωση κλπ.) αλλά και της ασκήσεως της επιβλέψεως. Συμφωνούσε απολύτως με την, ισχύουσα τότε, παραγραφή της ευθύνης ύστερα από χρόνο που προσμετρείται από της εκτελέσεως του έργου και όχι από της εμφανίσεως της βλάβης. "Αν πέσει, δηλαδή, η γέφυρα του Αγίου Φραγκίσκου θα ζητούν αποζημίωση από τον μηχανικό ή τους κληρονόμους του;" είπε. Όλοι οι μετέχοντες πήραν τον λόγο και όλοι συμφωνούσαν ότι με τον Κανονισμό (καλόν ή κακόν) καθορίζει η πολιτεία την επιθυμητή στάθμη ασφαλείας για κάθε θεομηνία (και τον σεισμό), ανάλογα με την υπάρχουσα εκάστοτε γνώση του φαινομένου και τις υπάρχουσες οικονομικές δυνατότητες, η απόφαση είναι τεχνικο-πολιτικο-οικονομική. Επομένως, η υποχρέωση και η ευθύνη του μηχανικού προσδιορίζεται, εκτείνεται και εξαντλείται στην τήρηση των απαιτήσεων του Κανονισμού, και η σχετική διαπίστωση τηρήσεως πρέπει να γίνεται από ικανό και έμπειρο πραγματογνώμονα. Έγινε αναφορά στην διάκριση μεταξύ του σφάλματος αβλεψίας ή αμελείας του μελετητή ή του επιβλέποντος, από την πιθανή πρόθεση κέρδους του κατασκευαστή. Επισημάνθηκε ότι, για την ίδια υπόθεση, εμφανίζονται δύο πραγματογνώμονες να λένε ο καθένας τα αντίθετα του άλλου. Πολλές επιφυλάξεις εκφράστηκαν για τη στάθμη των πραγματογνωμοσυνών, ιδίως για την αντικειμενικότητα των ιδιωτικών.3/5 Επισημάνθηκε η παράλειψη συνδέσεως του αιτίου με το αιτιατό, που σημαίνει ότι πρέπει να κρίνεται αν το μέγεθος κάποιας πιθανής παραλείψεως δικαιολογεί τη βλάβη και σε ποιόν βαθμό -- πόσο επηρεάζει μια μικρή ατέλεια (π,χ, η έλλειψη ενός συνδετήρα) τη συνολική φέρουσα ικανότητα. Επισημάνθηκε επίσης η αλματώδης εξέλιξη της επιστημονικής γνώσεως, που εκφράστηκε στην αναθεώρηση του Αντισεισμικού Κανονισμού και με την υποχρέωση επιβολής περισφίξεως και πρόσδωσης πλαστιμότητας στα στοιχεία του σκελετού. Υπογραμμίστηκε το σφάλμα του πραγματογνώμονα, όταν κρίνει παληές κατασκευές με τον καινούργιο Κανονισμό, χωρίς καν να το αναφέρει. Υπογραμμίστηκαν το περιβάλλον και οι συνθήκες υπό τις οποίες εκτελούνται τα έργα, και η έλλειψη κάθε μορφής κρατικού ελέγχου και καταμερισμού ευθυνών, και, εξ αυτού, οι περιορισμένες δυνατότητες του επιβλέποντος να αντικαταστήσει όλους τους ελέγχοντες, για να πετύχει μόνος του το επιβαλλόμενο από τους Κανονισμούς αποτέλεσμα, με συνέπεια να γίνεται τελικώς ο αποδιοπομπαίος τράγος. Πολύ σημαντική ήταν η συμμετοχή του καθηγητή Θ. Τάσιου στην όλη συζήτηση με συνεχείς καίριες παρεμβολές και, γενικώς, σε συμφωνία με τις διατυπούμενες απόψεις. Πραγματικά αποφασιστικές, όμως (και αποδεκτές), ήταν οι απόψεις και προτάσεις του για τις ενέργειες που θα μπορούσαν και έπρεπε να γίνουν από τους συλλογικούς φορείς των μηχανικών, το ΤΕΕ και τον ΣΠΜΕ για την "δυναμική" αντιμετώπιση του προβλήματος. Οι προτάσεις Τάσιου είχαν δύο σκέλη: το ένα αφορούσε τους μηχανικούς και το άλλο αφορούσε τους δικηγόρους και τους δικαστές, όχι ασύνδετα μεταξύ τους. α)Οι μηχανικοί έχουν την υποχρέωση, πέραν από την ειδική αντιμετώπιση του σεισμού (αλλ' όχι άσχετη), σε μια συνολική γραμμή αμύνης για το καλό όνομα του επαγγέλματος, να εκσυγχρονίσουν τις γνώσεις τους, να βελτιώσουν την ποιότητα των κατασκευών τους, να αυξήσουν την προσοχή τους, να βελτιώσουν την επίβλεψη και να μειώσουν τις κακοτεχνίες. Όσον αφορά την αντιμετώπιση των διώξεων που έπονται του σεισμού, πρέπει να φτιάξουν ένα "ντοσιέ", το οποίον θα περιλαμβάνει: • •• •τον τρόπο αντιμετωπίσεως του προβλήματος και τη σχετική νομοθεσία σε άλλες χώρες τις διατιθέμενες περιπτώσεις διώξεως και το κατηγορητήριο που διατυπώθηκε (για επίβλεψη, μελέτη, τήρηση Κανονισμού κλπ.), ανεξαρτήτως τελικού αποτελέσματος της δίκης τις εκδοθείσες δικαστικές αποφάσεις, για τη γνώση του σκεπτικού τους τη νομοθεσία που αφορά τις ευθύνες άλλων επαγγελμάτων, κυρίως "συγγενών" προς το επάγγελμα του Πολιτικού ΜηχανικούΜε τη γνώση που θα αποκτηθεί από αυτή τη γενική θεώρηση του συγκεκριμένου προβλήματος, αλλά και τη συνολική γνώση του πλαισίου παραγωγής των έργων, θα πρέπει οι φορείς των μηχανικών να διατυπώσουν απαιτήσεις προς την πολιτική ηγεσία, και ιδιαίτερα προς τους συναδέλφους βουλευτές και Υπουργούς, για τη βελτίωση της νομοθεσίας (π.χ. νομικό πλαίσιο επίβλεψης), τη σύνταξη προδιαγραφών και τον έλεγχο της ποιότητας των πρώτων υλών και των εργαζομένων. "Να γεμίσει η Πολιτεία το νομικό πλέγμα που χρειάζεται για την εξασφάλιση της ποιότητας". Να πάρει η Πολιτεία τις δικές της ευθύνες για την εξασφάλιση της ποιότητας αντί να αρκείται να θεωρεί υπεύθυνο κάποιον επιβλέποντα, που δουλεύει σε ένα "ξέφραγο αμπέλι".4/5 β) Οι νομικοί, επιλεγμένοι νομικοί κύρους, με την πρωτοβουλία, την προτροπή ή και την αμοιβή των φορέων μας, και την υποστήριξη διακεκριμένων και εξειδικευμένων στο θέμα του σεισμού μηχανικών, να συντάξουν τρείς ή τέσσερες μελέτες, σε επίπεδο πραγματείας, που να δημοσιευθούν στα περιοδικά μας, αλλά κυρίως στα νομικά περιοδικά, και θα φέρνουν δικηγόρους και δικαστές σε επαφή με το γενικό πρόβλημα του σεισμού σε βάθος, όχι μιας συγκεκριμένης περιπτώσεως. Κείμενα που θα μπορούν να κατατίθενται στην έδρα, μαζί με τις πραγματογνωμοσύνες και τις προτάσεις. Να "νομοεπιστημονικο-ποιήσουμε" το θέμα. Ο Κουβέλης συμφώνησε, αναγνωρίζοντας τη γνώση που απέκτησε ο ίδιος παρακολουθώντας σεμινάρια των μηχανικών, ευχόμενος να μπορέσουν δικηγόροι και δικαστές να επικοινωνήσουν με το πραγματικό υλικό, το "σκληρό υλικό" της υπόθεσης. Τολμήθηκε και η σκέψη για ειδική Ημερίδα για νομικούς ή κοινές Ημερίδες "γνωριμίας" με νομικούς. Τα παριστάμενα μέλη του ΔΣ του ΣΠΜΕ ζήτησαν από τον καθηγητή Τάσιο να κάνει μια αρχή, με ένα άρθρο για την ενημέρωση των μη τεχνικών. Η ανταπόκριση ήταν άμεση και το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 173 του Δελτίου του ΣΠΜΕ, και επισυνάπτεται. Για λόγους ιστορικούς, παρέχεται η πληροφορία ότι δεν υπήρξε συνέχεια. Ίσως συνέτεινε ο σεισμός της Καλαμάτας, που έγινε λίγο αργότερα και απέσπασε όλη την προσοχή. Προσπάθησα προσωπικώς να συγκεντρώσω τις διώξεις που έγιναν και τις δικαστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν, αλλά απέτυχα. Υποθέτω ότι οι συνάδελφοι ήθελαν να ξεχάσουν την ψυχική ταλαιπωρία που τους στοίχισε η δίωξη ή ίσως δεν ήθελαν να γνωστοποιήσουν κάποια αδυναμία τους. Επωφελούμαι από την ευκαιρία, για να παραθέσω ένα κείμενο του καθηγητή Θ. Τάσιου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, σχεδόν 10 χρόνια μετά την συνάντηση που περιέγραψα πιο πάνω. Απευθύνεται στους αναγνώστες της εφημερίδας, το ευρύ κοινό, και έχει θέμα τις ευθύνες των μηχανικών γενικώς, και για τον σεισμό ειδικώτερα, αλλά και τον χρόνο παραγραφής των οποιωνδήποτε ατελειών ή σφαλμάτων διαπιστωθούν στα τεχνικά έργα.5/5 Οι σεισμοί: και τώρα τι; του Θ. Π. ΤΑΣΙΟΥTO ΒΗΜΑ 25 Ιουνίου 19951. Εισαγωγή Η αντισεισμική άμυνα της Χώρας είναι μια πολυσχιδής επιχείρηση, με πολλές επιστημονικές, εκπαιδευτικές, νομικές, οικονομικές, τεχνικές και ηθοψυχολογικές συνιστώσες. Κοντολογής είναι ένα μείζον πολιτικό θέμα, το οποίο όμως μας απασχολεί μάλλον περιστασιακά (και βεβαίως αψιθυμικά, α λα γκρέκα). Το ετήσιο ανηγμένο κόστος πάντως, είναι 30 δισεκατομμύρια δραχμές... Ας ιδούμε εδώ μερικές μόνον πλευρές του θέματος: Η ασφάλεια των οικοδομών-μας εξαρτάται α) απ’ τον σεισμικό κίνδυνο, β) απ’ την ηλικία του κάθε κτιρίου, και γ) απ’ τις συνθήκες «παραγωγής»-του. Πλήθος από άλλες συνιστώσες της αντισεισμικής στρατηγικής δεν περιλαμβάνονται στην ανάλυση που ακολουθεί.2. Πηγές κινδύνου α)Ο σεισμικός κίνδυνος είναι δεδομένος: Οδηγεί στη βεβαιότητα ότι, κατά μέσον όρο, κάθε 10 χρόνια θα συμβαίνουν πολύ μεγάλοι σεισμοί κάπου στην Επικράτεια.β)Η ηλικία του κτιρίου παίζει έναν σοβαρότατον ρόλο. Πρώτον διότι το παλαιό «γεράζει» (σκουριάζουν τα σίδερα, ξεφτάνε τα κονιάματα κλπ.). Δεύτερον, και κυριότερο, διότι οι επιστημονικές γνώσεις που διαθέταμε επί του θέματος πριν από είκοσι χρόνια (κι ακόμα χειρότερα, πριν από σαράντα χρόνια) ήσαν ανεπερκέστατες, σε σύγκριση με τις σημερινές αντιλήψεις (πολύ χειρότερα απ’ ό,τι στην Ιατρική). Έτσι, πρέπει να συνειδητοποιηθή ένα οιονεί «πεπρωμένο» για τον παλαιότερον οικοδομικό-μας πλούτο. Σημειώστε μάλιστα και ορισμένες σημαδιακές χρονολογίες: πριν απ’ το 1930 (Οδηγίες μετά τον σεισμό της Κορίνθου), μέχρι το 1959 (Αντισεισμικός Κανονισμός), μέχρι το 1984 (Πρόσθετα άρθρα στον Κανονισμό), και μετά το 1995 (Νέος Αντισεισμικός Κανονισμός). Καθεμιά απ’ τις περιόδους αυτές «ενέχει» τις ατέλειέςτης. (Θυμηθήτε και τ’ αεροπλάνα «παλαιάς τεχνολογίας» που πέφτανε...).γ)Η Μελέτη κι η Κατασκευή κτιρίων υπόκειται σε σφάλματα, όπως και κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα - ακόμα δε και στην βιομηχανικότερη των βιομηχανιών που είναι η αυτοκινητοβιομηχανία (είδατε πόσα εκ γενετής ελαττωματικά αυτοκίνητα «αποσύρουν» οι αντιπροσωπείες...). Σφάλματα τριών ειδών: από άγνοια (εκπαίδευση, στάθμη διαθέσιμης γνώσης), εκ τύχης (αβλεψίες, ιδίως υπό τις συνθήκες αυτές της νομαδικής και υπαίθριας «βιομηχανίας» που είναι ένα γιαπί), και εκ προθέσεως (αδιαφορία αφενός ή κλεψάνα αφετέρου). Σ’ ετούτην εδώ την παραγωγική διαδικασία που είναι η οικοδομή, ο ποιοτικός κίνδυνος είναι ιδιαίτερα αυξημένος λόγω του πλήθους των (δυστυχώς ΑΝΕΛΕΓΚΤΩΝ) παραγόντων που υπεισέρχονται: για το γιαούρτι διατίθεται υψηλή διασφάλιση ποιότητας, για το κύκλωμα της οικοδομής όμως είμαστε πολύ μακριά απ’ την επιθυμητή στάθμη ποιοτικού ελέγχου. Ακούγεται μάλιστα κι η λαϊκίστικη κραυγή «όχι άλλη οικονομική επιβάρυνση στον νοικοκύρη που χτίζει»! Μια κραυγή, βασικώς αντιλαϊκή - αφού τελικώς ο φτωχός την πληρώνει δυσαναλόγως περισσότερο. 3. Το κόστος της άμυνας Κάθε καλό, όμως, έχει κι ένα πρόσθετο κόστος. Και κάθε πρόσθετο κόστος προϋποθέτει μια κοινωνική συναίνεση, την οποία στην περίπτωση του σεισμού ΔΕΝ την έχομε. (Με αποτέλεσμα να μην μετουσιώνεται και σε αντίστοιχη πολιτική πράξη!). Ας θυμίσομε όμως, χοντρικά έστω, τι θα ’πρεπε να κάνωμε κατ' αντιστοιχίαν προς τις προαναφερθείσες πηγές κινδύνου. Για τις υφιστάμενες εκατοντάδες χιλιάδες οικοδομών, καμμιά Χώρα δεν μπορεί να αναλάβη το γιγαντιαίο κόστος της καθολικής ενισχύσεώς-τους (με έξοδα της παρούσας γενιάς!). Έτσι, απομένει αφενός μεν η ντόμπρα επίγνωση του πράγματος, κι αφετέρου η επιλεκτική στρατηγική, κατά σειράν κοινωνικής σκοπιμότητας: Σχολεία, Νοσοκομεία, Θέατρα κλπ. Μόνο η Καλιφόρνια τα κατάφερε να ενισχύση όλα τα σχολεία-της. (Κι η Ελλάδα το αρχίζει τώρα, χάρις σε πρόσφατη απόφαση του υπουργείου Παιδείας και του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων). Φυσικά, κι οι ιδιώτες - ιδιοκτήτες έχουν συμφέρον (μακροπρόθεσμο) να κάνουν την σεισμική αποτίμηση του κτιρίου-τους και να υλοποιήσουν ένα μέρος της αναγκαίας ενισχύσεώς-του. Αλλά χρειάζονται λεφτά (μόνον απ’ την τσέπη-τους βέβαια), και γνώση: Κι εδώ βοηθάει και το ειδικό κεφάλαιο του Ευρωπαϊκού Αντισεισμικού Κανονισμού το οποίο θα ψηφισθή αυτόν τον μήνα στην Αθήνα («Ανασχεδιασμός, Επισκευή, Ενίσχυση», EC8, Ρ1-4).Είναι φαρισαϊκό να κλείνωμε τα μάτια στις ευρύτερες (και δυσανάλογες) ευθύνες όλων των ποικιλότατων συντελεστών της οικοδομής, και να αποφασίζωμεν και διατάσσωμεν «οι Εβραίοι φταίνε», πιάστε τον Επιβλέποντα Για τις καινούργιες κατασκευές, τώρα, η λέξι - κλειδί ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ έλεγχος πρέπει να εφαρμοσθή με επιστημοσύνη αλλά με φανατισμό και, φυσικά, με το αντίστοιχο κόστος. (Είναι δε κοινωνικώς οικονομικότερος ο Προμηθεύς απ’ τον Επιμηθέα): Έλεγχοι Μελετών, πιστοποίηση ικανότητας Εργολάβων Ιδιωτικών Έργων (και των Τεχνιτών-τους, όχι μόνο οι καϋμένοι οι ηλεκτρολόγοι να υποχρεώνονται να βγάζουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος), έλεγχοι Υλικών (απ' την Πολιτεία μεν, αλλά με κράτηση/δαπάνη των ιδιοκτητών), υποχρεωτικός φάκελλος περιοδικής επιθεωρήσεως και συντηρήσεως οικοδομής (τον ξεχάσαμε τον ζαχαροπλάστη που είχε... κόψει ένα τοίχωμα μπετόν στο υπόγειο της πολυκατοικίας ή τον ηλεκτρολόγο που έχωσε ένα γιγαντιαίο κουτί μέσα στην κολώνα;). Κι ακόμα, αυξημένη δαπάνη για συνεχή παρουσία προσωπικού Επιβλέψεως και στα ιδιωτικά έργα - όπως γίνεται στα δημόσια έργα. Είναι δε το θέμα τούτο καίριο, διότι εξέθρεψε όλο το μένος των τηλεπαρουσιαστών αυτές τις μέρες: Όταν πεθάνουν δυο ασθενείς απ’ την επιδημία (σωθούνε δε δύο χιλιάδες), το σύνθημα «θάνατος στους γιατρούς» δεν συνιστά σπουδαίαν κοινωνική συμβολή...4. Πονάει πόδι, κόψει κεφάλι Γι' άλλη μια φορά, η αντίδρασή-μας στο πρόβλημα της σεισμικής ασφαλείας ήταν αψιθυμική. Και αναφέρομαι στην προταθείσα αθρόα (και επ’ άπειρον) «ποινικοποίηση ευθυνών».2/4 α)Η, από Ναπολέοντος χρονολογούμενη, 10-ετής (κι αργότερα 5-ετής) παραγραφή, είχε το νόημα ότι το διάστημα τούτο ήταν αρκετό για να εκδηλωθούν όλα τα κρυμμένα ελαττώματα του προϊόντος: Όλες οι επιδράσεις και όλα τα ουσιώδη φορτία θα είχαν εν τω μεταξύ εκδηλωθή. Και πρέπει να ομολογηθή ότι, με μια περίοδο επαναφοράς 30 (ή και 60) ετών, ο ισχυρός σεισμός δεν έχει πολλές πιθανότητες να εμφανισθή μέσα σ’ αυτήν την 5ετία. Απ’ αυτήν λοιπόν την άποψη, εύλογη φαίνεται μια αύξηση του διαστήματος παραγραφής. Από του σημείου αυτού όμως, μέχρι την πρακτικώς επ’ άπειρον νομική διατήρηση της ευθύνης, υπάρχει απόσταση. Η έννοια της παραγραφής στηρίζεται και στην πασίγνωστη αρχή της εν χρόνω απωλείας των αποδεικτικών στοιχείων: Η διακρίβωση όλων των προς 30ετίας περιστατικών για τον επιμερισμό των ευθυνών ανάμεσα στους νομάδες οι οποίοι χτίζουν μιαν οικοδομή (με υλικά που προέρχονται από ανέλεγκτες πηγές), εγγίζει τα όρια του ανέφικτου. Ιδίως όταν πρέπει να λάβη ρητώς υπόψη και τις ατελέστατες περί αντισεισμικότητας αντιλήψεις-μας κατά το παρελθόν. Το χειρότερο όμως είναι άλλο: Μετά από μια σεισμική βλάβη (κι όχι κατ’ ανάγκην μια κατάρρευση), η διαφορική διάγνωση των αιτίων-της ενδέχεται ν’ απαιτήση διδακτορικές διατριβές (κι η έννοια των κρυστάλλινων αποδείξεων πάει περίπατο). Πρώτα-πρώτα, υπό τον ισχυρό σεισμό σχεδιασμού, οι βλάβες σε ορισμένες κρίσιμες ζώνες είναι νόμιμες (χωρίς αυτήν την προϋπόθεση, σε τσαντήρια μόνον θα μέναμε, οι δε πλούσιοι σε μπούνκερς). Δεύτερον, θυμηθήτε το περιστατικό εκείνου του πεζού που έτρεχε σ' ένα πεζοδρόμιο: Τον βλέπει ένας γέρος, σπεύδει να παραμερίση, πέφτει κάτω και σπάει το χέρι-του. Ποιος έχει την ευθύνη; Ο βιαστικός πεζός ή ο διπλανός καταστηματάρχης που είχε ρίξει το πρωί τις σαπουνάδες, ή ο γιατρός του γέρου που δεν διέγνωσε την προχωρημένη οστεοπόρωση, ή οι συνοδοιπόροι του θύματος που δεν τον κράτησαν - και τράβα κορδέλα. Στην περίπτωση του σεισμού, τα πράγματα είναι ασυγκρίτως πιο περίπλοκα απ’ ό,τι αθρόως και αυτοκλήτως εδήλωναν στις τηλεοράσεις διάφοροι επιστήμονες. (Εκτός βέβαια απ' τις εξόφθαλμες παραβάσεις συγκεκριμένων διατάξεων. Αυτές οι παραβάσεις ναι, οφείλουν να επιφέρουν κυρώσεις, ανεξαρτήτως χρόνου). Γι' αυτό, λοιπόν, θα ευχόμουν ότι ο Νομοθέτης, μόλις καταλαγιάση ο κουρνιαχτός της πρόσφατης τραγωδίας-μας, θα ξανασκεφθή συστηματικότερα το θέμα.β)Θα έχη δε και ένα πρόσθετο κίνητρο προς τούτο. Τώρα πια, κανείς δεν δικαιούται να βάφη τ’ αυγά με βαφές αέριες: Ο Θεσμός της Τεχνικής Επιβλέψεως των ιδιωτικών έργων θα ουσιαστικοποιηθή. Αυτό πράγματι θα ήταν μια συμβολή καίρια της Πολιτείας για την ασφάλεια των πολιτών - κι η ασφάλεια έχει κόστος και χρόνον. ----Η Επίβλεψη τελείται χωρίς διακοπές. Ο επιβλέπων Μηχανικός διαθέτει το κατάλληλο τεχνικό προσωπικό για την συνεχή εποπτεία του εργοταξίου (νύχτα μέρα). Θεσπίζονται πτυχία Εργολάβων ιδιωτικών έργων και άδειες ασκήσεως επαγγέλματος οικοδομικού Τεχνίτη. Η Επίβλεψη εγκρίνει όλο το προσωπικό του Εργολάβου ή απαιτεί την απομάκρυνση εκείνων τους οποίους θα κρίνη ακατάλληλους κατά τη διάρκεια του έργου. Η «κράτηση ελέγχου υλικών» (που θα θεσμοθετηθή κατά την έκδοση της οικοδομικής αδείας) χρηματοδοτεί την ουσιωδέστατη αυτή διαδικασία. Ο Επιβλέπων αμείβει τα σχετικά Εργαστήρια ελέγχου με τα «κουπόνια» που έλαβε ο Ιδιοκτήτης απ’ την Πολεοδομία. Ο Ιδιοκτήτης δεν δικαιούται να απολύση τον Επιβλέποντα (όσοι επιβλέποντες σηκώνουν κεφάλι, πρέπει να ξανασκέφτωνται πώς να θρέψουν τα παιδιά-τους), παρά μόνον μέσω ευρύτερων διαδικασιών, και μετά από κρίση Δημόσιας Αρχής. γ)Η αντίληψη «διαθέτομεν κατά νόμον υπεύθυνον, κι αυτός είναι ο Επιβλέπων Μηχανικός» είναι μεν νομικώς σαφέστατη, αλλ’ είναι στρουθοκαμηλική και ΑΝΤΙΛΑΪΚΗ: Αν αμολήσης το θηριοτροφείο στους δρόμους της πόλης υπό τον (δήθεν) όρο «υπεύθυνος είναι ο Θηριοδαμαστής - γι’ αυτό τον πληρώνομε», έχεις προσφέρει αρνητική υπηρεσία στη δημόσια ασφάλεια. Ένα μόνο σίδερο να λείψη από μια κρίσιμη θέση ή ένας απ’ τους δονητές να σταματήση να λειτουργή την ώρα που συμπυκνώνει το πάνω μέρος του υποστυλώματος (κι άντε να τον "ακούσης" ανάμεσα στους άλλους δέκα που μουγκρίζουν), αρκεί για να γίνη το κακό. Είναι φαρισαϊκό να κλείνωμε τα μάτια στις ευρύτερες (και δυσανάλογες) ευθύνες όλων των ποικιλότατων συντελεστών της οικοδομής, και να αποφασίζωμεν και διατάσσωμεν «οι Εβραίοι φταίνε», πιάστε τον Επιβλέποντα. Πιάστε-τον, ναι, αλλά δώστε-του τις νομικές και οικονομικές προϋποθέσεις οι οποίες θα τον καθιστούσαν και ουσιαστικώς υπεύθυνο. Αρκεί να σκεφθήτε μέσω ποιων περίπλοκων (και δαπανηρότατων) διαδικασιών διασφαλίζεται η ποιότητα όταν παράγεται ένα κεσεδάκι γιαούρτι! Κι εμείς αφήνομε τον Κοινοτάρχη να εγκρίνη την οικοδομική άδεια...5. Επίλογος Μα, όλα τούτα, κύριε, «είναι περίπλοκα και δαπανηρά». Ναι. Αλλά το κοινωνικό σύνολο τα πληρώνει έτσι κι αλλιώς ΜΑΖΩΜΕΝΑ αργότερα: Σε χρήμα, αίμα, φόβο, διάλυση (και πικραγγουριά) μετά από κάθε μεγάλον σεισμό. Κάτω, λοιπόν, ο στρουθοκαμηλισμός: Οργανώστε, δώστε και σώστε. Έγκαιρα όμως. Και εύστοχα (τον γάιδαρο βαράτε όχι το σαμάρι).4/4
Εισάγετε το όνομά σας. *
Εισάγετε το e-mail σας. *
Μήνυμα
Κάντε ένα σχόλιο για το άρθρο. Το μήνυμα σχολίου σας θα δημοσιοποιηθεί μετά από έγκριση από την αρμόδια Επιτροπή.
*

Σφάλμα

Εισάγετε το όνομά σας.

Σφάλμα

Εισάγετε το e-mail σας.

Σφάλμα

Εισάγετε μήνυμα σχολίου.

Σφάλμα

Προέκυψε ένα λάθος κατά την αποστολή του σχολίου σας, παρακαλώ δοκιμάστε ξανά αργότερα.

Μήνυμα

Το μήνυμα σχολίου απεστάλη επιτυχώς. Θα δημοσιευτεί το συντομότερο δυνατό μετά την έγκριση του από την αρμόδια Επιτροπή.